Không thích thể thao vẫn vận động đủ: gợi ý cho học sinh và bố mẹ

Không thích thể thao không có nghĩa là không thích vận động. Rất nhiều học sinh ngại môn thi đua, ngại bị chọn cuối hay bị chê, nhưng lại thích múa, đạp xe, bơi một mình, đi bộ khám phá, làm vườn hay dắt chó đi dạo. Mục tiêu là đủ khoảng 60 phút vận động mỗi ngày cộng dồn lại, bằng bất cứ cách nào mình thấy dễ chịu. Bài này giúp học sinh tìm cách vận động hợp với tính mình, và giúp bố mẹ đồng hành mà không ép.

Bạn không hề cô đơn

Năm 2019, các nhà nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố trên tạp chí The Lancet Child & Adolescent Health một phân tích dữ liệu khảo sát từ 146 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả: khoảng 81% học sinh 11–17 tuổi trên thế giới chưa vận động đủ mức khuyến nghị, tỉ lệ ở nữ cao hơn ở nam. Nghĩa là, nếu bạn thấy mình ít vận động, bạn đang ở trong nhóm đông nhất, không phải ngoại lệ.

Mức WHO khuyến nghị cho trẻ 5–17 tuổi là trung bình 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh. Tin vui là 60 phút này cộng dồn được: 15 phút đi bộ đến trường, 15 phút về, 20 phút giờ ra chơi, 10 phút leo cầu thang và việc nhà đã gần đủ.

Mức "vừa" và "mạnh" là thế nào

Có một cách tự kiểm rất dễ, gọi là "thử nói chuyện":

• Mức vừa: vẫn nói chuyện được thành câu, nhưng không hát được. Ví dụ đi bộ nhanh, đạp xe thong thả, bơi nhẹ.
• Mức mạnh: chỉ nói được vài từ rồi phải lấy hơi. Ví dụ chạy, nhảy dây nhanh, đạp xe lên dốc.

Vì sao nhiều bạn ngại thể thao

Hiểu lý do giúp tìm được lối ra. Những lý do học sinh hay kể:

• Sợ bị chê: chạy chậm, ném hụt, đá trượt, bị cười.
• Bị chọn cuối khi chia đội, cảm giác mình là gánh nặng của đội.
• Không thích thắng thua: thấy căng thẳng khi bị so sánh, bị tính điểm.
• Chưa gặp môn hợp: chỉ mới thử bóng đá và chạy, trong khi có hàng chục cách vận động khác.
• Cơ thể đang thay đổi ở tuổi dậy thì: ngại mồ hôi, ngại thay đồ, ngại người khác nhìn.
• Mệt, thiếu ngủ: ngủ ít thì cái gì cũng thấy nặng nề.

Không lý do nào trong số này nghĩa là "mình lười" hay "mình kém". Đó là những trở ngại cụ thể, và trở ngại cụ thể thì có cách vượt cụ thể.

Tìm cách vận động hợp với tính mình

Thay vì hỏi "mình giỏi môn gì", thử hỏi "mình thích làm gì". Bảng dưới đây gợi ý vài hướng:

Nếu bạn thích…	Có thể thử	Vì sao hợp
Âm nhạc	Múa dân gian, nhảy hiện đại, aerobic, đồng diễn văn nghệ	Tập theo nhạc, không có đối thủ, có buổi biểu diễn để hướng tới
Ở một mình, yên tĩnh	Bơi, chạy chậm, đạp xe, nhảy dây ở nhà	Tự đặt nhịp, không ai nhìn, không ai chấm
Thiên nhiên, khám phá	Đi bộ quanh hồ, công viên cùng gia đình; đi bộ đường mòn nhẹ có người lớn hướng dẫn	Mỗi lần đi lại thấy một thứ mới: cây, chim, côn trùng
Chăm sóc, làm việc có ích	Làm vườn, tưới cây, dắt chó đi dạo, phụ việc nhà như lau nhà, xách đồ	Vận động mà thấy ngay kết quả
Luật lệ, kỷ luật, từng bước	Võ (Vovinam, karate, taekwondo), bơi theo giáo án	Có đai, có cấp độ, so với chính mình chứ không so với ai
Bạn bè, trò chuyện	Đi bộ cùng bạn sau giờ học, đạp xe theo nhóm, đá cầu vòng tròn	Vừa vận động vừa nói chuyện, mức "vừa" là đủ

Thử ít nhất ba, bốn buổi trước khi kết luận "không hợp". Buổi đầu của môn nào cũng vụng.

Vận động lén vào trong ngày

Không phải phút vận động nào cũng cần quần áo thể thao. Những cách "lén" thêm vào ngày thường:

• Đi bộ hoặc đạp xe đi học nếu đường gần và an toàn, đội mũ bảo hiểm khi đạp xe, có người lớn cùng đi với bạn nhỏ tuổi hoặc ở đường đông xe.
• Đi cầu thang thay vì thang máy ở chung cư, trường học, siêu thị.
• Giờ ra chơi đứng dậy: ra hành lang, đi một vòng sân, ra căng tin thay vì ngồi tại bàn.
• Nhảy theo một bài hát trước giờ học bài buổi tối, ba bốn phút.
• Việc nhà có vận động: phơi đồ, quét sân, lau nhà, khuân đồ đi chợ về.
• Cuối tuần đi bộ cùng gia đình thay vì chỉ ngồi xe đi chơi.

Giờ Giáo dục thể chất: làm gì khi mình không thích

• Nói với thầy cô nếu bạn thấy ngại vì một lý do cụ thể: sợ bị cười, khó thay đồ, cơ thể đau. Giáo viên thường có cách giúp mà bạn không ngờ tới.
• Đặt mục tiêu của riêng mình: "hôm nay chạy hết vòng mà không dừng", không phải "chạy nhanh hơn bạn A".
• Nhận một vai khác khi phù hợp: bấm giờ, ghi kết quả, làm trọng tài khi thầy cô cho phép, rồi quay lại tập.
• Bị trêu chọc vì thể hình hay thành tích là chuyện không ổn, không phải lỗi của bạn. Hãy kể với thầy cô, bố mẹ. Nếu thấy không ai giúp, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí.

Dành cho bố mẹ: đồng hành mà không ép

1. Cho con chọn trong vài phương án, thay vì đăng ký sẵn một môn rồi bắt đi.
2. Làm cùng: một buổi đi bộ tối cả nhà có tác dụng hơn mười lần nhắc "con đi vận động đi".
3. Khen sự đều đặn ("tuần này con đi bơi đủ ba buổi") thay vì khen thành tích hay so với anh chị, bạn bè.
4. Không bình luận về cân nặng, vóc dáng khi nói chuyện vận động. Vận động là để khoẻ và vui, không phải để "giảm cân". Lo lắng về cân nặng, sức khoẻ của con thì hỏi bác sĩ.
5. Giữ giấc ngủ: trẻ ngủ đủ thì có sức vận động; trẻ thức khuya với màn hình thì chiều nào cũng mệt.
6. Cho phép bỏ một môn sau khi đã thử nghiêm túc. Bỏ một môn không hợp để thử môn khác là bình thường.

Thử làm: lọ thăm vận động mười phút

Cần: một chiếc lọ hoặc hộp, mười mảnh giấy nhỏ, bút.

1. Cả nhà mỗi người viết vài việc vận động chừng mười phút mà mình không ghét. Ví dụ: "nhảy theo hai bài hát", "đi bộ quanh khu nhà hai vòng", "tâng cầu cùng em", "lau sàn phòng khách", "đi cầu thang lên xuống ba lượt", "tập bài khởi động tám phút".
2. Gấp lại, bỏ vào lọ.
3. Mỗi tối, một người bốc một thăm, cả nhà cùng làm. Ai không làm được việc đó vì sức khoẻ thì đổi sang thăm khác.
4. Sau hai tuần, bỏ những thăm ai cũng ngại, thêm thăm mới mà mọi người thấy vui.

Lọ thăm biến vận động thành chuyện nhỏ, có chút bất ngờ, và không có ai thắng ai thua.

Câu hỏi thường gặp

Con không thích thể thao có sao không?

Không thích các môn thể thao thi đấu là chuyện bình thường và rất phổ biến. Điều quan trọng là con vẫn vận động đủ, khoảng 60 phút mỗi ngày cộng dồn, bằng những cách con thấy dễ chịu như múa, đạp xe, bơi, đi bộ hay làm vườn.

Trẻ em cần vận động bao nhiêu mỗi ngày?

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi vận động trung bình 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, trong đó có ít nhất ba ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và hoạt động giúp chắc cơ, chắc xương. Thời gian này có thể cộng dồn từ nhiều lần ngắn.

Đi bộ có được tính là vận động không?

Có. Đi bộ nhanh đến mức vẫn nói chuyện được nhưng không hát được là vận động mức vừa và được tính vào 60 phút mỗi ngày. Đi bộ đến trường, đi cầu thang, đi dạo cùng gia đình đều có ích.

Có nên ép con đi học một môn thể thao không?

Ép thường làm trẻ càng ngại vận động. Tốt hơn là cho con chọn trong vài phương án, cùng con thử vài buổi, khen sự đều đặn thay vì thành tích, và cho phép đổi môn nếu con đã thử nghiêm túc mà vẫn không hợp.

Bị bạn chê vì chạy chậm thì phải làm sao?

Chạy chậm không phải lỗi, và bị chê, bị trêu vì thể hình hay thành tích là chuyện không ổn. Hãy kể với thầy cô, bố mẹ hoặc một người lớn tin cậy. Nếu cần, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, để được giúp đỡ.