Môn bơi ở trường: bốn kiểu bơi, cách thở và các mốc tiến bộ cho học sinh

Bơi ở trường là một môn thể thao có kỹ thuật riêng, không chỉ là chuyện "biết bơi". Có bốn kiểu bơi thi đấu: ếch, sải (tự do), ngửa và bướm. Mỗi kiểu có cách quạt tay, đạp chân và thở khác nhau. Học sinh thường học ếch hoặc sải trước, đi qua từng mốc từ lướt nước, đạp chân bám ván, phối hợp tay chân tới bơi liên tục 25 m rồi 50 m. Bài này giải thích bốn kiểu bơi, một buổi tập gồm những gì, cách thở trong nước và đồ dùng cần có.

Bốn kiểu bơi khác nhau thế nào

Ở các giải đấu chính thức, bơi có bốn kiểu, mỗi kiểu có luật riêng về động tác. Bảng dưới so sánh nhanh:

Kiểu bơi	Tay	Chân	Thở	Đặc điểm
Ếch	Hai tay cùng lúc quạt sang hai bên rồi khép về trước ngực, duỗi ra trước	Co gối, bẻ bàn chân ra ngoài, đạp và khép lại như con ếch	Ngẩng đầu thở mỗi nhịp tay	Chậm nhất trong bốn kiểu, nhưng dễ nhìn đường, dễ giữ sức
Sải (trườn sấp)	Hai tay luân phiên vươn ra trước, kéo dưới bụng về sau	Hai chân đập lên xuống liên tục, duỗi thẳng từ hông	Xoay đầu sang một bên, hít nhanh rồi úp mặt xuống	Nhanh nhất; hầu hết người thi nội dung "tự do" đều bơi sải
Ngửa	Hai tay luân phiên vung qua đầu, vào nước sau vai	Đập chân như sải nhưng nằm ngửa	Mặt luôn trên mặt nước, thở tự do	Không nhìn được phía trước, phải đếm sải tay để biết sắp tới thành bể
Bướm	Hai tay cùng lúc vung qua mặt nước rồi kéo về sau	Hai chân khép, đạp cùng lúc theo sóng thân người	Ngẩng đầu ra trước khi tay kéo xong	Tốn sức nhất, cần nhịp và sức vai tốt

Kiểu bướm là kiểu "trẻ" nhất. Nó ra đời từ những năm 1930, khi một số vận động viên bơi ếch thử đưa hai tay vung qua mặt nước cho nhanh hơn. Một thời gian cả hai cách được thi chung, đến Thế vận hội Melbourne năm 1956 thì bướm mới được tách thành nội dung riêng.

Trong nội dung hỗn hợp cá nhân, một người bơi đủ bốn kiểu theo thứ tự bướm, ngửa, ếch, tự do. Trong tiếp sức hỗn hợp, thứ tự là ngửa, ếch, bướm, tự do, vì người bơi ngửa phải xuất phát từ dưới nước.

Thở trong nước: kỹ năng khó nhất với người mới

Phần lớn người mới tập bơi mệt rất nhanh không phải vì yếu, mà vì thở sai: nín thở dưới nước rồi lúc ngẩng lên vừa phải thở ra vừa phải hít vào trong một khoảnh khắc ngắn. Kết quả là hụt hơi sau vài mét.

Nguyên tắc đúng gồm hai vế:

• Thở ra trong nước: khi mặt úp xuống, thở ra từ từ bằng mũi hoặc cả mũi lẫn miệng, thấy bong bóng nổi lên đều.
• Hít vào nhanh bằng miệng khi miệng vừa lên khỏi mặt nước. Vì đã thở ra hết từ trước, chỉ cần hít một hơi ngắn.

Với kiểu sải, nhiều huấn luyện viên dạy thở sau mỗi ba lần quạt tay, nghĩa là lần thở sau quay sang bên kia. Cách này giúp thân người cân hai bên, bơi thẳng hơn. Người mới có thể bắt đầu bằng thở mỗi hai lần quạt tay, quen rồi mới chuyển.

Với kiểu ếch, nhịp thở đi theo nhịp tay: tay quạt ra và kéo về thì ngẩng đầu hít, tay duỗi ra trước thì úp mặt thở ra, rồi chân đạp và lướt.

Một buổi tập bơi gồm những gì

Buổi học bơi ở trường hay ở câu lạc bộ thường kéo dài 45–60 phút và đi theo khung khá giống nhau:

1. Khởi động trên cạn (5–10 phút): xoay vai, xoay hông, xoay cổ chân, vươn tay lên cao. Vai và cổ chân là hai khớp làm việc nhiều nhất khi bơi.
2. Bơi nhẹ làm quen (5 phút): vài lượt chậm, thở đều.
3. Tập bổ trợ kỹ thuật (15–20 phút): tách từng phần động tác. Ví dụ cầm ván phao chỉ đạp chân; kẹp phao giữa đùi chỉ quạt tay; bơi một tay; tập lướt sau khi đạp thành bể.
4. Bài chính (10–20 phút): ghép lại thành bơi hoàn chỉnh, nhiều lượt ngắn có nghỉ, ví dụ 6 lượt 25 m, nghỉ 30 giây giữa các lượt.
5. Thả lỏng (5 phút): bơi chậm, nổi người, thở sâu; lên bờ giãn nhẹ vai và bắp chân.

Phần bổ trợ là phần học sinh hay thấy chán nhất nhưng lại quan trọng nhất. Bơi cả bài liền một mạch thì lỗi bị giấu đi; tách riêng chân hay tay thì lỗi lộ ra và sửa được.

Tiến bộ theo từng mốc

Học bơi không đều như bậc thang mà có lúc dậm chân tại chỗ rồi bất ngờ "vỡ". Chia thành mốc giúp thấy mình đang ở đâu, không cần so với ai:

Mốc	Làm được
1. Quen nước	Úp mặt thở ra thành bong bóng, mở mắt dưới nước với kính bơi
2. Lướt nước	Đạp thành bể, duỗi thẳng người lướt đi vài mét mà không vùng vẫy
3. Chân	Cầm ván phao đạp chân ếch hoặc chân sải hết một chiều bể
4. Tay và thở	Đứng ở chỗ nước nông tập quạt tay kèm nhịp thở, rồi ghép với lướt
5. Phối hợp	Bơi hoàn chỉnh một kiểu được 10–15 m
6. Bơi liên tục 25 m	Không dừng, không bám, thở đều
7. Bơi 50 m và quay vòng	Chạm thành, quay người, đạp thành bơi tiếp
8. Kiểu thứ hai	Học thêm sải nếu đã biết ếch, hoặc ngược lại; rồi tới ngửa

Có bạn mất vài buổi ở mốc 1, có bạn mất cả tháng. Bạn lớn nhanh, bạn dẻo, bạn đã từng ra biển với gia đình… mỗi người bắt đầu ở một chỗ khác nhau.

Bơi trong chương trình học và Hội khoẻ Phù Đổng

Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, bơi là một trong các môn mà nhà trường có thể chọn cho phần thể thao tự chọn của môn Giáo dục thể chất, nếu trường có bể hoặc thuê được bể gần trường. Nhiều địa phương cũng mở lớp bơi cho học sinh vào dịp hè. Mỗi nơi tổ chức một khác, phụ huynh hỏi nhà trường để biết con có được học bơi ở trường không.

Ở Hội khoẻ Phù Đổng các cấp, bơi thường là môn có nhiều nội dung, thi ở các kiểu bơi và cự ly khác nhau, chia theo lứa tuổi. Cự ly, kiểu bơi cụ thể do điều lệ từng kỳ quy định.

Bể thi đấu chuẩn Olympic dài 50 m. Ở nội dung bơi ngửa, người ta căng một hàng cờ nhỏ ngang bể, cách mỗi đầu bể 5 m, để vận động viên nằm ngửa nhìn lên mà đếm sải tay trước khi chạm thành. Lần tới đi bể, bạn thử để ý xem bể mình tập có hàng cờ này không.

Đồ dùng cho buổi tập bơi

• Đồ bơi ôm người, không phải quần áo thường; vải thường ngấm nước làm nặng và cản nước.
• Mũ bơi: giữ tóc gọn, đỡ vướng mắt, nhiều bể bắt buộc đội. Mũ silicon kín nước hơn, mũ vải dễ đội hơn.
• Kính bơi vừa mặt: ấn nhẹ vào mắt không cần dây mà vẫn dính một lúc là vừa.
• Khăn, dép có đế bám cho lối đi quanh bể.
• Bình nước: bơi vẫn ra mồ hôi, chỉ là không thấy.
• Ván phao và phao kẹp chân thường có sẵn ở bể. Phao tay, phao đeo là đồ tập, không phải đồ cứu sinh.

Nước bể có clo để diệt khuẩn, nên tắm lại bằng nước sạch sau khi bơi, gội đầu, và mắt đỏ, rát thì nhỏ nước muối sinh lý; đỏ kéo dài thì hỏi bác sĩ.

An toàn: một đoạn ngắn

Chỉ bơi ở bể có cứu hộ hoặc huấn luyện viên trực tiếp trông, không chạy trên thành bể, không nhảy cắm đầu ở chỗ nước nông. Biết bơi ở bể không có nghĩa là bơi được ở sông, hồ, biển. Các kỹ năng tự cứu và cách giúp bạn khi gặp nạn dưới nước được viết riêng trong bài về phòng chống đuối nước mùa hè ở mục An toàn trường học, hãy đọc thêm bài đó.

Thử làm: nhật ký bơi tám mốc

1. Chép bảng tám mốc ở trên vào một trang sổ.
2. Sau mỗi buổi tập, đánh dấu mốc mình làm được, ghi ngày.
3. Ghi thêm một dòng: "Hôm nay khó nhất là…" và "Thầy cô nhắc mình…".
4. Mỗi tháng, nhờ huấn luyện viên xem bạn bơi một chiều bể và nói một điều cần sửa. Ghi lại để buổi sau tập đúng chỗ đó.
5. Ở mốc 6 trở đi, thử đếm số sải tay cho một chiều bể 25 m. Kỹ thuật tốt lên thì số sải giảm dần, vì mỗi lần quạt tay đưa bạn đi xa hơn.

Đếm sải tay là cách đo tiến bộ mà chính vận động viên chuyên nghiệp cũng dùng, và nó chỉ so bạn với chính bạn.

Câu hỏi thường gặp

Có mấy kiểu bơi thi đấu?

Có bốn kiểu bơi thi đấu: ếch, ngửa, bướm và tự do. Ở nội dung tự do, luật cho bơi kiểu nào cũng được nhưng gần như ai cũng chọn bơi sải vì đó là kiểu nhanh nhất. Nội dung hỗn hợp gồm đủ bốn kiểu theo thứ tự quy định.

Nên học bơi ếch hay bơi sải trước?

Nhiều lớp dạy bơi ếch trước vì dễ ngẩng đầu nhìn đường và giữ sức, hợp với mục tiêu bơi được xa. Một số nơi dạy sải trước vì động tác chân đơn giản hơn. Kiểu nào trước cũng được; quan trọng là học đúng cách thở ngay từ đầu.

Vì sao bơi một lúc đã hụt hơi?

Thường là do nín thở dưới nước rồi phải vừa thở ra vừa hít vào khi ngẩng lên. Cách sửa là thở ra từ từ khi mặt còn trong nước, chỉ hít vào nhanh bằng miệng khi lên. Tập riêng nhịp thở với ván phao giúp quen nhanh hơn.

Bơi bướm có khó không?

Bơi bướm là kiểu tốn sức nhất, cần nhịp đều và vai khoẻ, nên thường được học sau cùng, khi đã bơi tốt sải và ếch. Kiểu này tách thành nội dung thi riêng từ Thế vận hội 1956.

Học sinh cần chuẩn bị gì cho buổi học bơi?

Cần đồ bơi, mũ bơi, kính bơi vừa mặt, khăn, dép đế bám và một bình nước. Sau buổi tập nên tắm lại bằng nước sạch để rửa clo. Phao tay chỉ là đồ tập, không thay được người trông.