Giờ Giáo dục thể chất theo chương trình 2018: học sinh lớp 4–9 học gì

Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giờ thể dục ở trường nay mang tên chính thức là môn Giáo dục thể chất, học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12, mỗi năm 70 tiết, tức khoảng hai tiết mỗi tuần. Học sinh lớp 4 đến lớp 9 học ba mảng chính: đội hình và bài tập thể dục, các kỹ năng vận động cơ bản như chạy, nhảy, ném, và một môn thể thao tự chọn tuỳ điều kiện của trường. Môn này được đánh giá bằng nhận xét chứ không chấm điểm số.

Từ "thể dục" đến "Giáo dục thể chất": đổi tên có đổi gì không

Nhiều phụ huynh vẫn gọi là "giờ thể dục", và học sinh cũng thế. Gọi vậy không sai, nhưng cái tên mới nói rõ hơn mục tiêu. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT không chỉ muốn học sinh tập vài động tác cho khoẻ trong 45 phút. Môn học được giao ba việc lớn: giúp các em chăm sóc sức khoẻ của chính mình, vận động cơ bản đúng cách, và hình thành thói quen tập luyện để mang theo cả đời.

Chương trình mới được đưa vào dần từng lớp. Lớp 1 bắt đầu học từ năm học 2020–2021, lớp 4 từ năm học 2023–2024, lớp 9 từ năm học 2024–2025. Như vậy, học sinh tiểu học và THCS hiện nay đều đang học theo chương trình này.

Điểm khác dễ thấy nhất so với trước là phần thể thao tự chọn. Thay vì cả nước cùng học những nội dung giống nhau, mỗi trường được chọn môn thể thao hợp với sân bãi, giáo viên và sở thích của học sinh. Trường có bể bơi có thể dạy bơi, trường sân rộng có thể dạy bóng đá, trường sân nhỏ thì đá cầu, cầu lông hay võ.

Lớp 4, lớp 5 học gì trong giờ Giáo dục thể chất

Ở tiểu học, nội dung xoay quanh những động tác nền tảng mà cơ thể cần để làm mọi việc khác. Theo chương trình, các bài thường thuộc mấy nhóm sau:

• Đội hình đội ngũ: tập hợp hàng dọc, hàng ngang, điểm số, dàn hàng, dồn hàng, quay phải, quay trái, đi đều. Nghe có vẻ khô, nhưng đây là cách để 35–40 bạn di chuyển trên sân mà không va vào nhau.
• Bài tập thể dục: chuỗi động tác tay, chân, lườn, bụng, toàn thân, nhảy, điều hoà, tập theo nhịp hô.
• Tư thế và kỹ năng vận động cơ bản: đi, chạy, bật nhảy, ném, bắt, leo trèo thấp, giữ thăng bằng, thường được dạy qua các hoạt động vận động theo nhóm.
• Thể thao tự chọn: làm quen một môn cụ thể như bóng đá, bóng rổ mini, cầu lông, đá cầu, bơi, võ, tuỳ trường.

Ở tuổi 9–11, mục tiêu không phải giỏi một môn mà là biết nhiều kiểu vận động. Đứa trẻ biết chạy đổi hướng, biết bật hai chân, biết ném trúng một vòng tròn trên tường thì sau này học môn nào cũng nhanh hơn.

Lên THCS: từ lớp 6 đến lớp 9 có gì mới

Lên cấp hai, các kỹ năng được đặt tên thành nội dung điền kinh rõ ràng hơn và đòi hỏi kỹ thuật hơn. Bảng dưới đây tóm tắt những gì học sinh thường gặp. Mỗi trường sắp xếp thứ tự và thời lượng khác nhau, nên phụ huynh muốn biết chi tiết thì hỏi giáo viên bộ môn.

Mảng	Tiểu học (lớp 4–5)	THCS (lớp 6–9)
Chạy	Chạy theo hướng, chạy đổi hướng, chạy nhanh quãng ngắn	Chạy cự ly ngắn có xuất phát thấp, chạy cự ly trung bình biết chia sức
Nhảy	Bật xa tại chỗ, bật nhảy qua vật thấp	Nhảy xa có chạy đà, nhảy cao kiểu bước qua
Ném	Ném trúng đích, tung bắt bóng	Ném bóng xa có đà
Bài tập thể dục	Bài thể dục theo nhịp, động tác đơn giản	Bài thể dục phức tạp hơn, phối hợp tay chân
Thể thao tự chọn	Làm quen một môn	Học kỹ thuật và luật cơ bản của một môn, thi đấu nhỏ trong lớp

Một tiết học thường có ba phần: khởi động khoảng 5–8 phút, phần cơ bản là nội dung chính của bài, và phần kết thúc gồm thả lỏng, nhận xét. Biết khung này thì học sinh hiểu vì sao thầy cô không cho chạy ra sân là đá bóng ngay.

Đánh giá bằng nhận xét: không có chuyện "điểm thể dục kéo tụt"

Đây là điều nhiều bố mẹ lo nhất, nên cần nói rõ. Theo quy định hiện hành về đánh giá học sinh (Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT cho tiểu học, Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT cho THCS), Giáo dục thể chất là môn đánh giá bằng nhận xét. Ở tiểu học, kết quả ghi theo mức Hoàn thành tốt, Hoàn thành hoặc Chưa hoàn thành. Ở THCS, kết quả ghi Đạt hoặc Chưa đạt.

Nhận xét dựa vào việc học sinh có tham gia đầy đủ, có cố gắng, có tiến bộ so với chính mình, có thực hiện được động tác ở mức yêu cầu hay không. Một bạn chạy chậm nhưng tập đều, đúng kỹ thuật, tiến bộ qua từng tháng hoàn toàn có thể được nhận xét tốt.

Quy định có thể được điều chỉnh qua từng năm, nên phụ huynh muốn biết chính xác trường đang áp dụng thế nào thì hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên Giáo dục thể chất.

Khi con có vấn đề sức khoẻ

Học sinh bị hen, tim mạch, vừa gãy tay, vừa mổ hay có bệnh mạn tính khác không nên tự ý bỏ giờ, cũng không nên cố tập. Cách đúng là bố mẹ mang ý kiến của bác sĩ đến trường để giáo viên biết em được tập gì, tránh gì. Theo quy định hiện hành, học sinh có lý do sức khoẻ có thể được miễn hoặc giảm phần thực hành; chi tiết thủ tục thì hỏi nhà trường.

Vì sao hai tiết mỗi tuần vẫn là chưa đủ

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 đến 17 tuổi vận động trung bình 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh, tức là mức làm tim đập nhanh và thở gấp hơn bình thường. Hai tiết Giáo dục thể chất mỗi tuần, trừ thời gian tập hợp và nghe giảng, chỉ đóng góp được một phần nhỏ của con số đó.

Vì vậy, giờ học trên lớp nên được hiểu là nơi học cách vận động, còn phần lớn thời gian vận động phải diễn ra ở chỗ khác: giờ ra chơi, đường đi học, câu lạc bộ thể thao của trường, buổi chiều ở công viên. Đây cũng là lý do chương trình mới coi trọng phần "hình thành thói quen" hơn phần "đạt chỉ tiêu".

Chuẩn bị gì cho giờ Giáo dục thể chất

Phần lớn sự cố trong giờ học đến từ những thứ rất nhỏ. Một danh sách gọn để học sinh tự soạn từ tối hôm trước:

1. Giày thể thao buộc dây chặt, đế bám. Dép lê, giày búp bê, giày da đế trơn là nguyên nhân hay gặp của trẹo cổ chân.
2. Quần áo thể dục theo quy định của trường, thoáng, không bó.
3. Bình nước riêng. Uống vài ngụm trước giờ học và sau phần chạy.
4. Tháo đồ trang sức, kẹp tóc kim loại, vòng tay; cất điện thoại vào cặp.
5. Ăn nhẹ trước đó ít nhất một tiếng. Học tiết đầu buổi sáng mà nhịn đói dễ bị choáng; vừa ăn no xong chạy ngay thì đau bụng.
6. Thấy trong người không khoẻ thì báo giáo viên trước khi tập, đừng đợi đến lúc đang chạy.

Trời nắng gắt, nhiều trường chuyển tiết vào nhà thể chất hoặc giảm cường độ. Nếu trường học ngoài trời, mũ và nước là hai thứ không thể thiếu.

Thử làm: sổ vận động một tuần

Việc này giúp học sinh tự thấy mình đã vận động bao nhiêu ngoài giờ học, không phải để so với ai.

1. Kẻ một bảng bảy cột cho bảy ngày trong tuần, ba dòng: Giờ Giáo dục thể chất, Giờ ra chơi và đi lại, Buổi chiều, buổi tối.
2. Mỗi tối, ghi số phút mình vận động đủ để thở nhanh hơn bình thường: chạy, đạp xe, nhảy dây, bơi, đá cầu, đi bộ nhanh.
3. Cuối tuần cộng từng ngày, tô màu ngày nào đủ 60 phút.
4. Nhìn bảng và tự hỏi: ngày nào thiếu nhiều nhất? Thiếu ở dòng nào? Có thêm được 15 phút vào đâu mà không bớt giờ ngủ?

Làm hai tuần liền thì thấy rõ thói quen của mình. Nhiều bạn ngạc nhiên vì ngày có giờ thể dục lại chưa chắc là ngày vận động nhiều nhất.

Bố mẹ có thể làm gì

• Hỏi con "Hôm nay giờ thể dục tập gì?" thay vì "Con chạy có nhanh không?". Câu hỏi đầu mở ra câu chuyện, câu hỏi sau đặt con vào bảng so sánh.
• Không viết giấy xin nghỉ giờ thể dục chỉ vì trời nóng hay con ngại. Có lý do sức khoẻ thật thì có giấy bác sĩ.
• Cùng con thử môn thể thao tự chọn mà trường đang dạy vào cuối tuần, để con có thêm giờ tập.
• Khi con kể bị bạn chê chạy chậm hay ném dở, nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm. Giờ học vận động chỉ có ích khi đứa trẻ thấy an toàn để thử.

Câu hỏi thường gặp

Môn Giáo dục thể chất học bao nhiêu tiết một tuần?

Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, mỗi năm học có 70 tiết Giáo dục thể chất, tương đương khoảng hai tiết mỗi tuần, áp dụng từ lớp 1 đến lớp 12. Một số trường có thêm câu lạc bộ thể thao ngoài giờ, nhưng đó là hoạt động riêng của trường.

Giáo dục thể chất có chấm điểm không?

Không chấm điểm số. Ở tiểu học, môn này đánh giá bằng nhận xét theo các mức Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành; ở THCS ghi Đạt hoặc Chưa đạt. Nhận xét dựa vào sự tham gia, cố gắng và tiến bộ của chính học sinh.

Thể thao tự chọn ở trường là gì?

Đó là phần chương trình cho phép mỗi trường tự chọn một hoặc vài môn thể thao để dạy, tuỳ sân bãi và giáo viên. Môn hay gặp là bóng đá, bóng rổ, cầu lông, đá cầu, bóng chuyền, bơi và võ. Phụ huynh hỏi trường để biết con được học môn nào.

Con bị hen có phải học thể dục không?

Nhiều trẻ hen vẫn vận động bình thường khi bệnh được kiểm soát, nhưng mức tập phù hợp phải do bác sĩ quyết định. Bố mẹ nên xin ý kiến bác sĩ rồi trao đổi với giáo viên để con được tập đúng sức, và báo trường về thuốc con cần mang theo.

Vì sao học thể dục mà con vẫn chưa đủ vận động?

WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi vận động trung bình 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh. Hai tiết mỗi tuần chỉ là một phần nhỏ của con số đó, phần còn lại cần đến từ giờ ra chơi, đường đi học và hoạt động sau giờ học.