Bóng đá học đường: đá sân nhỏ năm người cho cả lớp cùng được chạm bóng

Bóng đá học đường hợp nhất với sân nhỏ, đội ít người: năm đấu năm hoặc bảy đấu bảy, bóng số 4, khung thành thấp, mỗi hiệp ngắn và thay người liên tục. Đá kiểu này thì ai cũng được chạm bóng nhiều, kể cả bạn mới tập. Bài này nói về cách đá ở sân trường cho an toàn và vui, những luật cơ bản cần biết, chuyện đánh đầu, và cách chia đội không để ai bị bỏ lại.

Vì sao sân nhỏ, ít người lại tốt hơn cho học sinh

Thử nhìn một trận mười một đấu mười một của các bạn lớp 5 trên sân rộng: phần lớn thời gian, bóng nằm ở chân vài bạn khoẻ nhất, còn nhiều bạn khác chạy theo mà không chạm bóng lần nào. Liên đoàn bóng đá nhiều nước đã nhận ra điều này từ lâu. Hiệp hội Bóng đá Anh (The FA) từ giữa thập niên 2010 đã chuyển hẳn sang quy định trẻ dưới 7 và dưới 8 tuổi chỉ thi đấu năm người, rồi tăng dần lên bảy người, chín người theo lứa tuổi, mười một người chỉ dành cho lứa lớn hơn. Lý do đơn giản: sân nhỏ thì mỗi em chạm bóng nhiều hơn, phải ra quyết định nhiều hơn, học nhanh hơn.

Ở trường Việt Nam, sân thường chật, nên bóng đá năm người là lựa chọn tự nhiên. Nhiều trường dùng luôn sân bê tông giữa các dãy lớp hoặc sân cỏ nhân tạo nhỏ.

Kiểu đá	Số người mỗi đội	Sân gợi ý cho học sinh	Hợp với
Ba đấu ba	3, không thủ môn	Khoảng 15 × 10 m, hai cầu môn nhỏ	Giờ ra chơi, sân rất chật, tập kỹ thuật
Năm đấu năm	4 + thủ môn	Khoảng 25–40 m dài, 15–20 m rộng	Sân trường, giờ Giáo dục thể chất, giải trong trường
Bảy đấu bảy	6 + thủ môn	Khoảng 40–55 m dài, 25–35 m rộng	Học sinh THCS, sân cỏ nhân tạo thuê

Kích thước trên chỉ là gợi ý để tự kẻ sân; thi đấu chính thức thì làm theo điều lệ của giải.

Chọn bóng và giày cho đúng

• Bóng số 4 hợp với trẻ khoảng 8–12 tuổi: nhẹ và nhỏ hơn bóng người lớn. Từ khoảng 12 tuổi trở lên dùng bóng số 5. Đá trên sân bê tông hay sân trong nhà thì nên dùng bóng futsal số 4, loại ít nảy, dễ khống chế hơn, lại không bay vọt vào cửa kính.
• Bơm bóng vừa đủ căng. Bóng quá căng đập vào mặt rất đau và khó khống chế.
• Giày theo mặt sân: sân bê tông, sân trong nhà dùng giày đế bằng; sân cỏ nhân tạo dùng giày đinh dăm ngắn. Giày đinh cao dành cho cỏ tự nhiên, đi trên bê tông dễ trượt và trẹo cổ chân.
• Bọc ống đồng nên có khi đá có tranh chấp, nhất là ở học sinh THCS.

Luật cơ bản cần biết khi đá năm người

Bóng đá năm người trong nhà chính thức gọi là futsal, có luật riêng do FIFA ban hành. Ở sân trường, các bạn thường đá theo luật đơn giản hoá, nhưng nên giữ vài điều cốt lõi:

1. Bóng ra biên thì đá biên: đặt bóng trên vạch biên rồi đá vào, thay cho ném biên. Cách này dùng trong futsal và giúp bóng lăn sát đất.
2. Không xoạc bóng: trên sân cứng, xoạc dễ trầy xước, va chạm mạnh. Nhiều giải học sinh cấm hẳn.
3. Không đẩy, không kéo áo, không đá vào chân: phạm lỗi thì đối phương được đá phạt.
4. Thủ môn phát bóng bằng tay khi bóng ra đường biên ngang, giúp đội mình triển khai lại nhẹ nhàng.
5. Thay người tự do: ai mệt thì ra, bạn khác vào, không cần đợi bóng chết. Trong futsal, việc thay người cũng diễn ra liên tục như vậy.

Khi không có trọng tài, hai đội tự thống nhất luật trước khi đá và tự nhận lỗi. Thói quen tự giơ tay nhận "em chạm tay" là phần đẹp nhất của bóng đá học trò.

Chuyện đánh đầu: vì sao nhiều nơi hạn chế ở trẻ em

Đây là chủ đề phụ huynh hay hỏi. Các nhà khoa học đang nghiên cứu xem những cú va chạm đầu lặp đi lặp lại có ảnh hưởng lâu dài tới não hay không. Năm 2019, một nghiên cứu của Đại học Glasgow ở Scotland so sánh hồ sơ sức khoẻ cựu cầu thủ chuyên nghiệp với người cùng tuổi và thấy cựu cầu thủ có tỉ lệ tử vong vì bệnh thoái hoá thần kinh cao hơn đáng kể. Nghiên cứu này chưa chứng minh nguyên nhân là đánh đầu, và giới khoa học vẫn còn tranh luận.

Dù vậy, nhiều liên đoàn đã chọn cách thận trọng với trẻ em:

• Liên đoàn Bóng đá Hoa Kỳ từ năm 2015 không cho trẻ từ 10 tuổi trở xuống đánh đầu, và giới hạn số lần tập đánh đầu với trẻ 11–13 tuổi.
• Hiệp hội Bóng đá Anh, Scotland và Bắc Ireland năm 2020 ra hướng dẫn bỏ tập đánh đầu trong buổi tập của học sinh tiểu học.

Ở sân trường, cách đơn giản nhất là đá bóng sát đất, đội nào cũng thống nhất không cố tình đánh đầu, và dùng bóng nhẹ đúng cỡ. Va đầu mạnh, sau đó thấy chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu, nhìn mờ thì phải dừng chơi ngay, báo thầy cô và bố mẹ để đưa đi khám.

Chia đội sao cho không ai bị bỏ lại

Cảnh hai bạn giỏi nhất làm đội trưởng rồi lần lượt chọn người, bạn nào bị gọi cuối cùng thì đứng ngượng ngùng, chắc nhiều người lớn còn nhớ. Có những cách chia công bằng hơn:

• Đếm số 1–2: cả nhóm đứng thành hàng, đếm lần lượt, số 1 một đội, số 2 một đội.
• Theo ngày sinh: sinh ngày chẵn một đội, ngày lẻ một đội. Lệch người thì một bạn chuyển sang.
• Đổi đội giữa giờ: đá được nửa thời gian, mỗi đội đổi hai người cho nhau.
• Xoay vòng thủ môn: mỗi bạn giữ khung thành vài phút rồi đổi. Không ai bị "đày" làm thủ môn cả buổi.

Với bạn mới tập hoặc ít đá, có thể thêm luật "mỗi bàn thắng phải có ít nhất ba bạn chạm bóng" để cả đội phải chuyền cho nhau.

Đá bóng giờ ra chơi an toàn

• Chọn góc sân xa cửa sổ kính, xa chỗ các bạn nhỏ hơn đang chơi, xa bậc thềm.
• Không đá bóng da cứng ở sân chung; dùng bóng nhựa mềm hoặc bóng futsal.
• Không dùng cặp sách, gạch, ghế làm cầu môn; dùng áo khoác, chai nước nhựa, hoặc nón chóp nhựa.
• Dừng đá khi trống vào lớp ít nhất ba phút để kịp uống nước, lau mồ hôi.
• Trưa nắng gắt thì đá ngắn lại, nghỉ dưới bóng râm.

Thử làm: buổi đá ba đấu ba có luật riêng

Cần: một quả bóng nhẹ, bốn chai nước rỗng làm hai cầu môn nhỏ rộng chừng hai bước chân, một khoảng sân khoảng 15 × 10 m.

1. Chia nhóm sáu bạn thành hai đội ba người bằng cách đếm 1–2.
2. Đá năm phút mỗi lượt, không thủ môn, chỉ được ghi bàn khi đã vượt qua vạch giữa sân.
3. Lượt thứ hai thêm luật: chỉ được chạm bóng tối đa hai lần rồi phải chuyền.
4. Lượt thứ ba: bàn thắng tính đôi nếu cả ba bạn trong đội đều đã chạm bóng.
5. Hết ba lượt, cả nhóm ngồi lại hỏi nhau: luật nào làm mình chuyền nhiều hơn? Luật nào làm bạn ít đá cũng được chạm bóng?

Không cần ghi tỉ số tổng. Cái đáng nhớ là luật nhỏ thay đổi cách cả đội chơi thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh tiểu học nên đá bóng số mấy?

Trẻ khoảng 8–12 tuổi hợp với bóng số 4, nhỏ và nhẹ hơn bóng số 5 của người lớn. Từ khoảng 12 tuổi trở lên có thể dùng bóng số 5. Đá trên sân bê tông hoặc trong nhà thì nên chọn bóng futsal số 4, loại ít nảy.

Trẻ em có nên đánh đầu khi đá bóng không?

Nhiều liên đoàn bóng đá khuyên hạn chế. Liên đoàn Bóng đá Hoa Kỳ không cho trẻ từ 10 tuổi trở xuống đánh đầu từ năm 2015, còn các hiệp hội ở Anh năm 2020 khuyên bỏ tập đánh đầu ở bậc tiểu học. Ảnh hưởng lâu dài vẫn đang được nghiên cứu.

Bóng đá năm người khác bóng đá mười một người thế nào?

Bóng đá năm người đá trên sân nhỏ, mỗi đội bốn cầu thủ và một thủ môn, thay người liên tục, bóng ra biên thì đá biên thay vì ném. Vì ít người nên mỗi bạn chạm bóng nhiều hơn, rất hợp với sân trường và người mới tập.

Đá bóng sân bê tông nên đi giày gì?

Nên đi giày đế bằng cao su bám tốt, loại dùng cho sân trong nhà hoặc giày thể thao thường. Không đi giày đinh cao trên bê tông vì dễ trượt và trẹo cổ chân. Giày đinh dăm ngắn dành cho sân cỏ nhân tạo.

Bị va đầu khi đá bóng thì phải làm gì?

Dừng chơi ngay, ngồi nghỉ và báo thầy cô hoặc người lớn. Nếu sau đó thấy chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu, nhìn mờ, lơ mơ hay quên chuyện vừa xảy ra thì cần đưa đi khám bác sĩ, không quay lại sân trong ngày.