An toàn giờ ra chơi trên sân trường: chạy, leo trèo, cầu thang và lan can

Phần lớn những lần học sinh bị đau ở trường xảy ra trong giờ ra chơi, và phần lớn là chuyện nhỏ: ngã trầy gối, va đầu vào bạn, trẹo cổ chân trên cầu thang. Giữ an toàn giờ ra chơi không có nghĩa là ngồi im một chỗ. Chỉ cần vài thói quen: chạy ở chỗ rộng và nhìn hướng mình chạy, đi chứ không chạy trên cầu thang, không ngồi hay trèo lan can, không trèo cây, và dừng ngay khi một bạn nói "dừng". Bài này đi qua từng chỗ trên sân trường.

Vì sao giờ ra chơi dễ có va chạm

Hãy tưởng tượng một sân trường cỡ vừa: vài trăm học sinh cùng ùa ra trong mười lăm phút, từ bốn, năm tầng lầu đổ xuống qua hai cầu thang. Nhóm đá cầu cạnh nhóm nhảy dây, cạnh nhóm đuổi bắt, cạnh hàng người xếp mua nước. Ai cũng muốn tranh thủ từng phút.

Tổ chức Y tế Thế giới xếp té ngã vào nhóm nguyên nhân hàng đầu gây chấn thương không tử vong ở trẻ em. Phần lớn là chấn thương nhẹ, nhưng một cú đập đầu xuống nền xi măng hay ngã từ trên cao xuống thì không còn nhẹ. Tin tốt là va chạm trên sân trường có quy luật: chúng hay xảy ra ở cùng vài chỗ và vì cùng vài lý do.

Cầu thang: đoạn đường ngắn mà đông nhất

Cầu thang là nơi dễ ngã nặng nhất trong trường, vì vừa có độ cao, vừa có cạnh bậc cứng, vừa đông người cùng lúc.

• Đi, không chạy. Không nhảy hai ba bậc một lúc, không đuổi nhau trên cầu thang.
• Đi bên tay phải, tay vịn lan can, chừa lối cho người đi ngược chiều.
• Không trượt trên tay vịn, không ngồi lên tay vịn.
• Không đùa, không đẩy bạn đi trước. Một bạn ngã có thể kéo theo cả hàng.
• Buộc dây giày trước khi xuống. Dây giày tuột là lý do ngã cầu thang rất hay gặp.
• Bậc ướt sau mưa, bậc vừa lau: đi chậm, bám tay vịn.

Lan can, hành lang và cửa sổ

Hành lang tầng trên có lan can để giữ người, không phải để ngồi, đứng hay leo. Vài việc không làm, dù chỉ một giây:

• Ngồi vắt vẻo, đu người, rướn người qua lan can để gọi bạn dưới sân.
• Trèo qua lan can nhặt đồ rơi xuống mái tôn, ô văng. Đồ rơi thì báo bác bảo vệ lấy giúp.
• Ném đồ, đổ nước từ trên xuống. Một chai nước đầy rơi từ tầng ba xuống có thể làm người bên dưới bị thương.
• Kê ghế đứng sát cửa sổ, nhất là cửa sổ không có song chắn.

Hành lang hẹp mà chạy ngang qua cửa lớp là dễ va đúng vào bạn vừa bước ra. Ở hành lang thì đi bộ.

Sân trường: chia chỗ cho từng hoạt động

Nhiều va chạm xảy ra không phải vì ai đó nghịch ác, mà vì hai nhóm hoạt động chồng lên nhau: quả bóng bay vào đám nhảy dây, bạn đuổi bắt lao vào nhóm đá cầu. Nhiều trường đã chia sân thành khu, và học sinh cũng có thể tự thoả thuận với nhau.

Hoạt động	Chỗ hợp	Lưu ý an toàn
Đá bóng nhỏ	Khu sân có lưới hoặc góc xa lối đi	Bóng nhựa, bóng mềm; không sút mạnh khi gần đông người
Đá cầu, cầu lông	Khoảng sân trống giữa sân	Đứng thành vòng, không lấn sang lối đi
Nhảy dây, nhảy dây tập thể	Nơi nền phẳng, khô	Người đứng ngoài lùi khỏi tầm quay dây
Đuổi bắt, chạy	Khoảng rộng, không có bậc, không gần cột	Nhìn hướng mình chạy, không ngoái lại quá lâu
Ô ăn quan, chuyền, đánh chắt, cờ	Hiên, góc yên, dưới bóng mát	Ngồi xa lối đi để không bị giẫm phải
Đọc sách, trò chuyện	Ghế đá, thư viện, góc sân	Không ngồi ở bậc cầu thang chắn lối

Cây xanh, bồn hoa và các góc khuất

• Không trèo cây. Cành cây cổ thụ trông to nhưng có thể mục bên trong.
• Khi gió to, trời giông, không đứng dưới tán cây lớn. Vào trong lớp hoặc hành lang.
• Không trèo tường rào, cổng sắt, mái nhà xe.
• Tránh các góc khuất sau dãy nhà, kho dụng cụ, chỗ đang sửa chữa có rào tạm. Đó là chỗ thầy cô trực không nhìn thấy.
• Sân có rêu, chỗ thoát nước có nắp hở: đi vòng.

Đùa thế nào là quá tay

Vật nhau, kéo ghế khi bạn sắp ngồi, ngáng chân, nhấc bổng bạn lên, đẩy bạn từ sau lưng. Người làm thường nghĩ "đùa thôi mà". Nhưng nhiều chấn thương nặng nhất ở trường đến từ chính những cú đùa đó: kéo ghế làm bạn ngã ngửa đập gáy xuống nền, ngáng chân lúc bạn đang chạy.

Một quy tắc dễ dùng: ai nói "dừng" thì tất cả dừng, không hỏi vì sao, không bảo "còn một lần nữa thôi". Và một câu tự hỏi trước khi đùa: "Nếu bạn ngã ra thì đầu bạn rơi xuống đâu?".

Nếu có ai liên tục đùa quá tay với mình dù mình đã bảo dừng, thì đó không còn là đùa. Kể với thầy cô chủ nhiệm hoặc bố mẹ. Nếu cần một người lắng nghe ngoài trường, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 gọi miễn phí.

Khi ai đó bị ngã

1. Dừng hoạt động quanh đó, giãn ra cho bạn có chỗ.
2. Hỏi bạn: "Cậu đau ở đâu?". Đừng kéo bạn dậy ngay, nhất là khi bạn kêu đau cổ, đau lưng hoặc không cử động được tay chân.
3. Gọi thầy cô trực hoặc đưa bạn tới phòng y tế trường nếu bạn tự đi được.
4. Vết trầy, chảy máu nhỏ: phòng y tế xử lý. Cách sơ cứu những vết thương nhỏ có trong một bài khác của danh mục này.

Va đập vào đầu luôn phải báo, kể cả khi bạn bảo "không sao". Người lớn sẽ theo dõi những dấu hiệu như đau đầu tăng dần, nôn, buồn ngủ bất thường, nói lẫn lộn, và gọi 115 khi cần. Bố mẹ cũng nên được báo để để ý thêm khi con về nhà.

Thử làm: lớp tự soạn bản thoả thuận giờ ra chơi

Quy định do chính học sinh bàn ra thì thường được giữ tốt hơn quy định dán sẵn. Một tiết sinh hoạt lớp là đủ.

1. Cả lớp kể lại những lần ai đó bị đau trong giờ ra chơi từ đầu năm (không nêu tên ai gây ra). Bị ở đâu, đang làm gì?
2. Gom thành các nhóm: cầu thang, sân, hành lang, đùa quá tay, bóng bay vào người.
3. Chia lớp thành tổ, mỗi tổ nhận một nhóm và đề xuất một quy tắc ngắn, viết sao cho bạn lớp 4 cũng hiểu.
4. Cả lớp góp ý, chọn ra năm quy tắc. Viết lên một tờ giấy khổ to, mọi người cùng kí tên.
5. Một tháng sau, nhìn lại: quy tắc nào giữ được, quy tắc nào không? Vì sao? Sửa lại nếu cần.

Kèm theo, mỗi tổ có thể giới thiệu một hoạt động dân gian ít dụng cụ cho giờ ra chơi: ô ăn quan vẽ phấn trên nền sân, nhảy dây tập thể, đá cầu, kéo co nhẹ với sợi dây mềm, chuyền que. Có nhiều lựa chọn vui ở chỗ an toàn thì ít ai muốn chạy lên lan can.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao không được chạy trên cầu thang ở trường?

Cầu thang có độ cao, có cạnh bậc cứng và thường rất đông vào giờ ra chơi. Chạy dễ hụt bậc, va vào bạn khác và có thể ngã cả hàng. Đi bên phải, tay vịn lan can là cách an toàn nhất.

Bạn bị va đầu khi ra chơi nhưng bảo không sao thì có cần báo không?

Cần. Va đập vào đầu có thể có dấu hiệu chậm xuất hiện như đau đầu tăng, nôn, buồn ngủ bất thường. Báo thầy cô hoặc phòng y tế để người lớn theo dõi và báo cho bố mẹ của bạn.

Giờ ra chơi nên làm gì cho vui mà an toàn?

Đá cầu, nhảy dây, ô ăn quan, chuyền que, cờ, đọc sách hay trò chuyện ở góc sân đều là lựa chọn tốt. Điều quan trọng là mỗi hoạt động có chỗ riêng, không chồng lên lối đi hay nhóm khác.

Bị bạn đùa quá tay nhiều lần thì làm sao?

Nói rõ "dừng lại", rồi kể với thầy cô chủ nhiệm hoặc bố mẹ nếu bạn vẫn tiếp tục. Đùa mà một người không muốn thì không còn là đùa. Nếu cần người lắng nghe, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí.

Có nên đứng dưới gốc cây to khi trời có gió lớn không?

Không. Khi gió to hoặc giông, cành cây có thể gãy rơi xuống. Học sinh nên vào trong lớp hoặc dưới hành lang có mái, chờ thầy cô thông báo.