Đá cầu và cầu lông giờ ra chơi: chơi vui, an toàn trên sân trường chật

Đá cầu và cầu lông hợp với giờ ra chơi vì cần ít chỗ, dụng cụ rẻ, chơi được theo nhóm hai đến sáu bạn và chỉ mười lăm phút cũng đủ ra mồ hôi. Đá cầu chỉ cần một quả cầu; cầu lông cần hai cây vợt nhưng không nhất thiết phải có lưới. Bài này giải thích quả cầu bay thế nào, các kỹ thuật cơ bản, cách chơi theo vòng tròn để cả nhóm cùng tham gia, và những điều cần giữ cho sân trường an toàn.

Vì sao hai môn này hợp với sân trường Việt Nam

Ở nhiều trường thành phố, sân không đủ rộng cho cả trường cùng đá bóng trong hai mươi phút ra chơi. Đá cầu và cầu lông giải được bài toán đó:

• Diện tích nhỏ: một vòng tròn đường kính bốn, năm mét là đủ cho một nhóm đá cầu.
• Ít va chạm: không tranh bóng, không xô đẩy.
• Không phân biệt vóc dáng: bạn thấp, bạn cao, bạn nhỏ con đều chơi ngang nhau; khéo léo quan trọng hơn sức mạnh.
• Rẻ: một quả cầu đá chỉ bằng giá một gói bánh; một đôi vợt cầu lông cơ bản cũng không đắt.

Hai môn này đều nằm trong danh sách môn hay được trường chọn làm thể thao tự chọn của môn Giáo dục thể chất, và đều là môn thi quen thuộc ở Hội khoẻ Phù Đổng.

Quả cầu bay thế nào: chuyện nhỏ đáng biết

Quả cầu đá và quả cầu lông khác nhau nhưng giống nhau ở một điểm: đầu nặng, đuôi nhẹ và xoè. Khi bay, không khí cản phần lông xoè nhiều hơn phần đế, nên quả cầu luôn tự lật lại cho đầu nặng đi trước, giống quả cầu lông lúc nào cũng rơi "mũi" xuống dưới. Cũng vì lực cản lớn mà cầu bay nhanh lúc đầu rồi chậm hẳn lại, rơi gần như thẳng đứng ở cuối đường bay.

Với cầu lông, chuyện này còn rõ hơn. Theo luật của Liên đoàn Cầu lông Thế giới (BWF), một quả cầu thi đấu có 16 chiếc lông gắn vào đế bằng lie, nặng khoảng 4,74–5,50 gam. Cú đập của vận động viên chuyên nghiệp làm quả cầu rời mặt vợt với tốc độ trên 400 km/giờ, nhanh hơn mọi quả bóng trong các môn có vợt, nhưng chỉ sau vài mét nó đã chậm đi rất nhiều.

Biết điều này giúp mình chơi tốt hơn: cầu sẽ rơi chậm ở cuối, nên đừng vội lao lên, hãy đứng chờ ở đúng chỗ.

Đá cầu: ba kỹ thuật nền tảng

Đá cầu có từ lâu trong đời sống người Việt và được nâng thành môn thi đấu với luật riêng, sân, lưới như cầu lông. Ở giờ ra chơi, chỉ cần ba kỹ thuật:

Kỹ thuật	Cách làm	Lỗi hay gặp
Tâng cầu bằng má trong bàn chân	Co gối, xoay bàn chân cho má trong hướng lên, nâng nhẹ để cầu bay thẳng lên ngang ngực	Đá quá mạnh, cầu bay ra xa; không co gối mà dùng mũi chân
Tâng cầu bằng mu bàn chân	Duỗi bàn chân, chạm cầu bằng phần mu (chỗ buộc dây giày)	Chạm bằng mũi chân nên cầu bay lệch
Chuyền cầu cho bạn	Tâng một chạm để khống chế, chạm thứ hai đẩy cầu bay cao sang bạn	Chuyền thấp và nhanh, bạn không kịp đỡ

Mẹo cho người mới: thả cầu từ tay rồi đá bằng má trong, bắt lại bằng tay. Làm đều 10 lần mới chuyển sang tâng liên tục. Mắt luôn nhìn quả cầu tới tận lúc chạm chân.

Cầu lông giờ ra chơi: chơi không cần lưới

Sân cầu lông chuẩn dài 13,40 m, rộng 6,10 m cho đánh đôi, lưới cao khoảng 1,55 m. Ở trường hiếm khi có đủ chỗ cho sân như vậy, nên giờ ra chơi các bạn thường đánh "chuyền qua lại" không cần lưới. Vài điều giúp đánh lâu hơn:

• Cầm vợt kiểu bắt tay: cầm như đang bắt tay ai đó, không nắm chặt cả bàn tay như cầm chổi.
• Đánh cầu lên cao: cầu cao thì bạn có thời gian di chuyển. Mục tiêu là giữ cầu trên không, không phải đánh cho bạn hụt.
• Đứng cách nhau khoảng sáu, bảy bước chân: gần quá thì phản xạ không kịp, xa quá thì đánh không tới.
• Chọn cầu nhựa cho sân xi măng: bền hơn cầu lông vũ, rơi xuống đất không gãy lông.
• Không đánh khi có gió mạnh: cầu nhẹ bị gió thổi bay đi, chơi không vui mà dễ chạy lung tung va vào người khác.

Chơi theo vòng tròn: ai cũng được chạm

Thay vì hai bạn giỏi nhất đá với nhau và cả nhóm đứng xem, hãy đứng thành vòng tròn và đếm chung:

1. Năm, sáu bạn đứng thành vòng tròn, mỗi người cách nhau khoảng hai bước.
2. Một bạn tâng cầu sang bất kỳ ai. Mỗi người được chạm tối đa hai lần rồi chuyền đi.
3. Cả nhóm đếm to số lần cầu được chuyền qua các bạn mà chưa rơi. Đây là con số của cả nhóm, không phải của riêng ai.
4. Cầu rơi thì bắt đầu lại từ không, không trách bạn làm rơi.
5. Thử phá kỷ lục của chính nhóm mình qua từng ngày.

Cách đếm chung này có một tác dụng hay: bạn đá giỏi sẽ tự chuyền cầu thật dễ cho bạn mới tập, vì nhóm muốn đếm được dài. Không ai cần nhắc chuyện nhường nhau.

Với cầu lông, làm tương tự với bốn bạn đứng bốn góc một hình vuông, đánh cầu theo vòng.

Giữ an toàn cho mình và cho người khác

• Chọn chỗ chơi: xa cửa kính, xa cầu thang, xa khu các bạn nhỏ chạy nhảy, không dưới quạt trần trong nhà.
• Cầu mắc lên cây, lên mái: báo bác bảo vệ hoặc thầy cô, không tự trèo lên, không ném dép, ném gạch cho cầu rơi.
• Vung vợt: trước khi đánh nhìn quanh xem có ai đứng sau lưng không. Nhiều chấn thương mắt do vợt xảy ra khi đánh đôi, hai bạn cùng lao vào một quả cầu.
• Giày: đá cầu bằng dép lê dễ tuột, trượt. Giày thể thao vẫn tốt nhất.
• Cổ chân: đá cầu liên tục một chân dễ mỏi; đổi chân thường xuyên, khởi động xoay cổ chân trước.
• Dừng trước giờ vào lớp vài phút để uống nước, chỉnh lại áo quần.

Thử làm: tự làm quả cầu đá từ đồ có sẵn

Cần: năm, sáu vòng đệm kim loại cỡ đồng xu (mua ở cửa hàng ốc vít), một túi ni-lông dày hoặc giấy màu cứng, kéo, dây chun nhỏ, băng dính. Phần cắt có kéo thì bạn nhỏ làm cùng người lớn.

1. Cắt túi ni-lông thành dải dài khoảng 20 cm, rộng 2–3 cm, chừng 15 dải.
2. Xếp chồng các vòng đệm. Luồn bó dải ni-lông gập đôi qua lỗ giữa, phần gập nằm dưới đáy.
3. Quấn băng dính chặt quanh chân bó dải ngay trên vòng đệm, rồi buộc thêm dây chun.
4. Xé các dải phía trên cho xoè ra như đuôi.
5. Thả thử: cầu phải rơi đế xuống trước. Nếu rơi nghiêng thì bớt dải ni-lông; rơi quá nhanh thì xé dải nhỏ hơn cho xoè rộng.

Chỉnh vài lần là hiểu ngay vì sao cầu thật phải cân đúng giữa đế nặng và đuôi nhẹ.

Câu hỏi thường gặp

Đá cầu là môn thể thao của nước nào?

Hoạt động đá cầu có mặt ở nhiều nước châu Á từ lâu đời, và ở Việt Nam đã thành môn thể thao dân tộc có luật thi đấu riêng với sân, lưới và cách tính điểm. Đá cầu thường có trong chương trình thể thao tự chọn ở trường và ở Hội khoẻ Phù Đổng.

Vì sao quả cầu lông luôn rơi đầu xuống?

Vì đế cầu nặng còn phần lông nhẹ và xoè rộng, nên không khí cản phần lông nhiều hơn. Lực cản kéo phần lông về phía sau, làm quả cầu tự lật lại cho đế đi trước. Lực cản lớn cũng làm cầu chậm hẳn lại ở cuối đường bay.

Sân cầu lông rộng bao nhiêu?

Theo luật của Liên đoàn Cầu lông Thế giới, sân dài 13,40 m, rộng 6,10 m cho đánh đôi; đánh đơn dùng chiều rộng 5,18 m. Lưới cao khoảng 1,55 m ở hai cột. Ở trường, giờ ra chơi có thể đánh qua lại không cần lưới.

Đá cầu có tốt cho sức khoẻ không?

Đá cầu giúp tim phổi làm việc nhiều hơn, tăng sự khéo léo, phản xạ và thăng bằng, lại ít va chạm. Nên khởi động cổ chân, đầu gối trước khi đá và đổi chân thường xuyên để không mỏi một bên.

Học sinh nên dùng cầu lông nhựa hay cầu lông vũ?

Chơi ở sân trường, sân xi măng, cầu nhựa bền hơn và rẻ hơn, phù hợp cho người mới tập. Cầu lông vũ bay chuẩn hơn nhưng dễ gãy lông, hợp với sân trong nhà và khi đã đánh quen.