Viết cảm nhận sau khi đọc sách: khung bốn bước dễ làm cho học sinh

Viết cảm nhận sau khi đọc là nói thật lòng cuốn sách đã làm gì với mình, chứ không phải chép lại nội dung. Một khung bốn bước dễ dùng cho học sinh: kể ngắn sách nói về gì, chọn một chi tiết mình nhớ nhất, nói vì sao nó chạm vào mình, rồi nối nó với đời mình hoặc với điều mình nghĩ khác đi. Một trang viết như vậy đáng đọc hơn ba trang tóm tắt.

Cảm nhận khác tóm tắt ở đâu

Rất nhiều bài "cảm nhận" thật ra là bài tóm tắt có thêm câu cuối "em rất thích cuốn sách này". Đọc xong, người khác biết truyện kể gì, nhưng không biết gì về người viết.

	Tóm tắt	Cảm nhận
Trả lời câu hỏi	Truyện kể gì?	Truyện làm mình nghĩ gì, cảm thấy gì?
Ai cũng viết giống nhau?	Gần giống, vì cùng một cuốn sách	Không, vì mỗi người một trải nghiệm
Cần nhắc chi tiết?	Nhắc mọi sự kiện chính	Chọn một hai chi tiết, nói sâu
Có câu "tôi/em/mình"?	Hầu như không	Có, đó là phần chính
Đúng hay sai?	Có thể sai (nhớ nhầm sự kiện)	Cảm xúc không sai, chỉ cần có lý do

Tóm tắt vẫn cần, nhưng chỉ là phần mở. Phần còn lại mới là của bạn.

Bước 1: Kể ngắn sách nói về gì

Hai đến bốn câu thôi. Tên sách, tác giả, nhân vật chính, rắc rối chính. Mẹo: thử kể cho một người chưa đọc trong 30 giây. Cái gì bạn bỏ đi được mà người nghe vẫn hiểu thì bỏ.

Ví dụ: "Dế Mèn phiêu lưu ký" của Tô Hoài kể về một chú dế mèn khoẻ mạnh, tự tin rời nhà đi chu du. Trước khi đi xa, Dế Mèn đã gây ra một tai hoạ cho người hàng xóm yếu ớt là Dế Choắt.

Bước 2: Chọn một chi tiết mình nhớ nhất

Đây là bước quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất. Đừng cố nói về cả cuốn. Hãy chọn một cảnh, một câu nói, một hình ảnh mà vài ngày sau bạn vẫn nhớ.

Gợi ý để tìm chi tiết ấy:

• Đoạn nào bạn đọc lại hai lần?
• Đoạn nào làm bạn bật cười, nín thở, tức giận hay muốn khóc?
• Câu nào bạn muốn chép lại?
• Lúc nào bạn muốn nói với nhân vật: "Đừng làm thế!"?

Ví dụ: Mình nhớ nhất đoạn Dế Choắt sắp chết vẫn khuyên Dế Mèn bỏ thói hung hăng, ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình.

Khi trích lời trong sách, nếu không chép đúng từng chữ thì hãy kể lại bằng lời của mình như ví dụ trên, đừng đặt trong ngoặc kép. Ngoặc kép là lời hứa rằng đây đúng nguyên văn.

Bước 3: Nói vì sao chi tiết đó chạm vào mình

Đây là lúc dùng chữ "mình", "em", "con". Hãy cụ thể. "Em thấy rất cảm động" là chưa đủ. Cảm động vì sao? Vì ai? Vì câu nào?

Một vài câu bắt đầu có thể dùng:

• "Đọc đến đây, mình thấy… vì…"
• "Mình bất ngờ khi…, vì trước đó mình nghĩ…"
• "Mình không đồng ý với nhân vật ở chỗ…"
• "Chi tiết này làm mình để ý đến cách tác giả…"

Cảm xúc của bạn không có đúng sai. Nếu bạn thấy một nhân vật được khen trong sách thật ra rất khó chịu, cứ viết, miễn là có lý do lấy từ chính câu chữ trong sách. Một ý kiến khác số đông mà có lý lẽ là phần đáng đọc nhất của một bài cảm nhận.

Ví dụ: Mình thấy đoạn này nặng lòng vì Dế Choắt không trách móc. Lời khuyên của người bị hại làm Dế Mèn đau hơn bất kỳ lời mắng nào. Mình bất ngờ khi đọc lại thấy tác giả để Dế Mèn tự kể chuyện, tự nhận lỗi, chứ không có ai đứng ra giảng giải.

Bước 4: Nối với đời mình

Cuốn sách có làm bạn nghĩ khác về điều gì không? Có giống một chuyện bạn từng gặp không? Có làm bạn muốn đọc thêm hay tìm hiểu thêm điều gì không?

Ví dụ: Mình nhớ có lần trêu một bạn trong lớp chỉ vì thấy vui, sau đó bạn ấy buồn cả tuần. Mình không gặp chuyện lớn như Dế Mèn, nhưng hiểu cảm giác muốn quay lại sửa một việc thì đã muộn. Từ đó mình hỏi bạn trước khi đùa.

Bước này không bắt buộc phải là "bài học đạo đức". Có khi chỉ là "mình muốn đọc thêm về loài dế", hay "mình muốn biết Tô Hoài viết cuốn này năm bao nhiêu tuổi". Bất cứ điều gì cho thấy cuốn sách đã đi tiếp trong đầu bạn đều đáng viết.

Những lỗi hay gặp và cách sửa

• Tóm tắt quá dài: cắt phần kể xuống còn bốn câu. Chuyển phần dư thành chi tiết ở bước 2.
• Dùng từ chung chung như "hay", "ý nghĩa", "sâu sắc": thay bằng điều cụ thể. "Hay vì sao?" là câu hỏi luôn dùng được.
• Chép lời nhận xét trên mạng: người đọc nhận ra ngay vì câu văn không giống giọng của bạn. Và bạn mất dịp tự nghĩ. Đọc nhận xét của người khác sau khi đã viết xong của mình thì tốt hơn.
• Kể hết kết thúc khi bài cảm nhận sẽ được bạn khác đọc: hãy nói "có một chuyện bất ngờ ở cuối" thay vì kể ra.
• Ngại nói mình không thích: được phép không thích một cuốn sách. Nói rõ chỗ nào không hợp với mình, đó vẫn là một bài cảm nhận tốt.

Thử làm: phiếu cảm nhận một trang

Bạn cần một tờ giấy và cuốn sách vừa đọc xong. Làm trong khoảng 20 phút.

1. Chia tờ giấy làm bốn ô bằng hai đường kẻ.
2. Ô 1, Sách nói về: viết đúng ba câu, không hơn.
3. Ô 2, Chi tiết mình nhớ: ghi số trang, chép một câu hoặc tả lại cảnh đó.
4. Ô 3, Vì sao: bắt đầu bằng "Đọc đến đây, mình…".
5. Ô 4, Sau khi đọc: một điều bạn nghĩ khác đi, một câu hỏi còn lại, hoặc cuốn sách bạn muốn đọc tiếp.
6. Kẹp phiếu vào cuối sổ hoặc vào một tập hồ sơ riêng. Sau một năm, đọc lại cả tập phiếu: bạn sẽ thấy cách mình nghĩ thay đổi thế nào.

Bố mẹ có thể làm cùng con với cùng một cuốn sách, mỗi người một phiếu, rồi đổi cho nhau đọc. Hai người đọc một cuốn mà nhớ hai chi tiết khác nhau là chuyện rất thường, và rất đáng để nói chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Viết cảm nhận về một cuốn sách gồm những phần nào?

Một bài cảm nhận gọn thường có bốn phần: kể ngắn sách nói về gì, chọn một chi tiết mình nhớ nhất, giải thích vì sao chi tiết đó chạm vào mình, và nối với đời mình hoặc điều mình nghĩ khác đi sau khi đọc. Phần tóm tắt chỉ nên chiếm một phần nhỏ.

Cảm nhận và tóm tắt khác nhau thế nào?

Tóm tắt trả lời câu hỏi "truyện kể gì", nên nhiều người viết sẽ gần giống nhau. Cảm nhận trả lời "truyện làm mình nghĩ và cảm thấy gì", nên mỗi người một khác. Bài cảm nhận tốt chọn ít chi tiết nhưng nói sâu về chúng.

Không thích cuốn sách thì có viết cảm nhận được không?

Được. Nói rõ chỗ nào không hợp với mình và vì sao, dựa vào chi tiết cụ thể trong sách. Một ý kiến không thích mà có lý lẽ vẫn là một bài cảm nhận tốt, thậm chí thú vị hơn một bài khen chung chung.

Có nên đọc nhận xét trên mạng trước khi viết cảm nhận?

Tốt hơn là tự viết trước, sau đó mới đọc nhận xét của người khác để so sánh. Nếu đọc trước, bạn dễ bị cuốn theo ý người khác và mất đi suy nghĩ của chính mình. Chép lại nhận xét của người khác thì không còn là cảm nhận của bạn nữa.

Viết cảm nhận sách dài bao nhiêu là đủ?

Không có độ dài bắt buộc, trừ khi thầy cô yêu cầu. Với học sinh, nửa trang đến một trang thường đủ để nói rõ một chi tiết và cảm xúc của mình. Ngắn mà cụ thể tốt hơn dài mà chung chung.