Ngày Sách và Văn hoá đọc 21/4 ở trường: học sinh làm gì, chuẩn bị ra sao

Ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam. Ở trường, đây thường là dịp có hội sách, đổi sách, kể chuyện theo sách, giới thiệu sách dưới cờ và nhiều hoạt động đọc kéo dài cả tuần hoặc cả tháng 4. Học sinh có thể tham gia nhiều hơn là chỉ đứng xem: tự chuẩn bị một cuốn để đổi, một đoạn để đọc to, hay một gian giới thiệu sách của lớp.

Ngày này có từ khi nào

Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định lấy ngày 21/4 hằng năm làm Ngày Sách Việt Nam. Mục đích được nêu là khuyến khích, phát triển phong trào đọc trong cộng đồng, nâng cao nhận thức về vai trò của sách và đọc sách. Năm 2021, Thủ tướng ra quyết định đổi tên thành Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam, nhấn mạnh hơn vào thói quen đọc chứ không chỉ cuốn sách.

Ngày này gần với một ngày lễ quốc tế: Ngày Sách và Bản quyền Thế giới 23/4, do UNESCO công bố năm 1995. UNESCO chọn ngày 23/4 vì đây là ngày gắn với ngày mất của nhiều nhà văn lớn, trong đó có William Shakespeare và Miguel de Cervantes, theo cách ghi chép truyền thống vào năm 1616. Ở vùng Catalonia (Tây Ban Nha), từ lâu đã có tục tặng nhau sách và hoa hồng vào ngày 23/4, ngày lễ Thánh George.

Ngày	Tên	Ai lập	Từ năm
21/4	Ngày Sách Việt Nam, nay là Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam	Thủ tướng Chính phủ Việt Nam	2014 (đổi tên năm 2021)
23/4	Ngày Sách và Bản quyền Thế giới	UNESCO	1995

Chữ "bản quyền" trong tên ngày quốc tế nhắc rằng mỗi cuốn sách là công sức của tác giả, hoạ sĩ minh hoạ, dịch giả, biên tập viên. Mua sách thật, mượn ở thư viện thay vì đọc bản chụp lậu, là cách tôn trọng công sức đó.

Ở trường thường có những hoạt động gì

Mỗi trường tổ chức một kiểu, tuỳ điều kiện. Các hoạt động hay gặp:

• Giới thiệu sách dưới cờ: một bạn hoặc một thầy cô giới thiệu một cuốn sách trong vài phút trong giờ chào cờ đầu tuần.
• Hội sách, phiên chợ sách: các lớp mang sách cũ đến đổi hoặc bán gây quỹ; có trường mời nhà sách mang sách mới đến.
• Đổi sách: mang một cuốn đã đọc, nhận lại một cuốn khác.
• Kể chuyện theo sách: mỗi lớp cử bạn kể lại một câu chuyện đã đọc.
• Đóng vai nhân vật: dựng một cảnh ngắn trong truyện.
• Vẽ tranh, làm bìa sách tưởng tượng, thiết kế thẻ đánh dấu trang.
• Giao lưu với tác giả, hoạ sĩ, thủ thư khi trường mời được.
• Quyên góp sách cho thư viện trường hoặc cho trường ở vùng khó khăn.

Ngoài trường, nhiều thành phố có hội sách lớn quanh dịp này. Thư viện tỉnh, thành phố cũng thường mở các buổi đọc, triển lãm sách. Đi cùng bố mẹ một buổi là cách hay để thấy đọc sách là chuyện của cả cộng đồng.

Chuẩn bị một phần giới thiệu sách ba phút

Đây là việc học sinh hay được giao nhất, và cũng hay bị làm nhạt nhất: đọc tên sách, tên tác giả, tóm tắt cả cuốn rồi kết bằng "cuốn sách rất hay, các bạn nên đọc". Người nghe quên ngay. Thử khung này:

1. Mở bằng một câu hỏi hoặc một cảnh (20 giây). Ví dụ: "Nếu một ngày bạn bị đuổi khỏi nhà và phải tự sống một mình, bạn sẽ làm gì đầu tiên?"
2. Giới thiệu sách (20 giây): tên sách, tác giả, thể loại, cầm cuốn sách lên cho mọi người thấy.
3. Kể vừa đủ (60 giây): giới thiệu nhân vật chính và rắc rối đầu tiên. Không kể kết thúc.
4. Một đoạn đọc to (40 giây): chọn đoạn ngắn hay nhất, đã tập đọc trước vài lần.
5. Vì sao bạn nhớ cuốn này (30 giây): một điều cụ thể, như "mình đã khóc ở chương 7", "mình mê cách tác giả tả con sông".
6. Kết (10 giây): sách ở đâu, ví dụ "đang ở thư viện trường, giá truyện Việt Nam".

Tập trước gương hoặc trước bố mẹ hai lần, bấm giờ. Ba phút trôi rất nhanh khi đứng trên sân khấu.

Tổ chức một buổi đổi sách ở lớp

Đổi sách là hoạt động dễ làm nhất mà vui. Vài quy tắc giúp buổi đổi công bằng và vui vẻ:

1. Mỗi bạn mang một đến hai cuốn còn lành, đã đọc xong, có sự đồng ý của bố mẹ. Không mang sách thư viện, sách giáo khoa đang dùng.
2. Kẹp vào mỗi cuốn một mẩu giấy: "Cuốn này hợp với bạn nào thích…".
3. Nhận sách thành "phiếu": mang một cuốn thì được một phiếu, phiếu đổi được một cuốn bất kỳ.
4. Bốc thăm thứ tự chọn để không ai giành.
5. Sách còn thừa tặng tủ sách lớp hoặc thư viện trường.

Lưu ý cho phụ huynh: nên cùng con chọn cuốn mang đi. Có bạn nhỏ lỡ đổi mất cuốn sách là quà tặng của ông bà, sau đó rất tiếc.

Đọc không chỉ một ngày

Một ngày lễ dễ thành "làm cho có": tuần đó cả trường rộn ràng, tuần sau thư viện lại vắng. Vài cách để Ngày Sách để lại dấu vết lâu hơn:

• Dùng dịp này để bắt đầu một thói quen, như mỗi tuần một tiết đọc, chứ không chỉ làm một sự kiện.
• Mỗi bạn chọn một cuốn "để đọc trong tháng 5" ngay tại hội sách.
• Lớp lập một bảng sách đã đọc dán cuối lớp, mỗi bạn thêm một dòng mỗi khi đọc xong, cả năm học.
• Gia đình chọn một tối mỗi tuần là "tối đọc", mọi người tắt màn hình và đọc cùng nhau.

Thử làm: bìa sách tưởng tượng

Một hoạt động hay ở ngày hội đọc, làm được ở nhà với giấy A4 và bút màu.

1. Chọn một cuốn bạn đã đọc và rất thích.
2. Gấp đôi tờ giấy A4 thành hình một cuốn sách nhỏ.
3. Mặt trước: vẽ một bìa mới cho cuốn sách đó, khác bìa thật. Chọn một cảnh bạn nghĩ quan trọng nhất trong truyện.
4. Mặt sau: viết ba bốn câu giới thiệu sách theo cách của bạn, như lời giới thiệu ở bìa sau sách thật. Không kể kết thúc.
5. Bên trong: viết vì sao bạn chọn cảnh đó cho bìa.
6. Đặt cạnh bìa thật, so sánh: hoạ sĩ minh hoạ chọn cảnh khác bạn ở điểm nào? Vì sao có thể như vậy?

Bạn sẽ hiểu thêm một nghề ít được để ý: người vẽ bìa phải chọn đúng một khoảnh khắc để mời người lạ cầm cuốn sách lên.

Câu hỏi thường gặp

Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam là ngày nào?

Là ngày 21/4 hằng năm. Ngày này được lập năm 2014 với tên Ngày Sách Việt Nam, đến năm 2021 được đổi tên thành Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam. Nhiều trường và thư viện tổ chức hoạt động đọc kéo dài cả tuần hoặc cả tháng 4.

Ngày Sách Việt Nam khác Ngày Sách Thế giới thế nào?

Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam là 21/4, do Thủ tướng Chính phủ Việt Nam quyết định. Ngày Sách và Bản quyền Thế giới là 23/4, do UNESCO công bố năm 1995. Hai ngày gần nhau nên nhiều nơi tổ chức hoạt động chung trong tuần cuối tháng 4.

Vì sao UNESCO chọn ngày 23/4 làm Ngày Sách Thế giới?

Ngày 23/4 gắn với ngày mất của nhiều nhà văn lớn, trong đó có Shakespeare và Cervantes, theo cách ghi chép truyền thống năm 1616. Ở Catalonia, Tây Ban Nha, ngày này còn có tục tặng sách và hoa hồng từ lâu.

Học sinh có thể làm gì trong Ngày Sách?

Học sinh có thể giới thiệu một cuốn sách yêu thích, mang sách đi đổi, quyên góp sách cho thư viện, kể chuyện theo sách, vẽ bìa sách tưởng tượng hoặc đi hội sách cùng gia đình. Quan trọng nhất là chọn được một cuốn để đọc tiếp sau ngày hội.

Giới thiệu sách trước lớp thế nào cho hay?

Mở bằng một câu hỏi hay một cảnh hấp dẫn, giới thiệu tên sách và tác giả, kể vừa đủ nhân vật và rắc rối đầu tiên mà không kể kết thúc, đọc to một đoạn ngắn đã tập trước, rồi nói một điều cụ thể khiến bạn nhớ cuốn sách.