Tủ sách lớp học do học sinh tự quản và góc đọc ở nhà: dựng từ con số không

Tủ sách lớp học chạy được lâu khi học sinh tự quản theo vài luật đơn giản: có sổ mượn, có người trực theo tuần, sách được đổi mới định kỳ và để ở chỗ với tay tới được. Góc đọc ở nhà không cần rộng: một chỗ ngồi thoải mái, đủ sáng, cách xa tivi, cùng một kệ nhỏ quay bìa sách ra ngoài là đủ để việc đọc tự nhiên xảy ra. Bí quyết của cả hai là làm cho việc cầm một cuốn sách lên trở nên dễ hơn mọi việc khác.

Vì sao cần sách ngay trong lớp

Thư viện trường thường ở một tầng khác, mở theo giờ. Tủ sách lớp thì ở ngay cuối phòng. Chỉ một khoảng cách nhỏ đó thôi mà thay đổi nhiều thứ:

• Giờ ra chơi mưa, các bạn có thể đọc ngay tại chỗ.
• Làm bài xong sớm, có sách để đọc thay vì ngồi không.
• Bạn này giới thiệu sách cho bạn kia, cầm lên là có.
• Các bạn ngại lên thư viện vì lạ, ở lớp thì thấy quen hơn.

Tủ sách lớp không thay thế thư viện trường. Nó là "trạm nhỏ" để việc đọc không bị ngắt quãng giữa hai lần lên thư viện. Nhiều trường đã khuyến khích mỗi lớp có tủ sách riêng, thường gọi là tủ sách lớp học hoặc thư viện góc lớp.

Dựng tủ sách lớp từ con số không

Bước 1: Xin phép và bàn với cô chủ nhiệm

Cô chủ nhiệm quyết định chỗ đặt, có thể xin trường một chiếc kệ hoặc giá sách cũ. Phòng học dùng chung nhiều lớp thì cần hỏi kỹ hơn.

Bước 2: Gom sách

• Mỗi bạn mang một đến hai cuốn đã đọc, còn lành, được bố mẹ đồng ý. Ghi tên chủ sách ở trang đầu bằng bút chì nếu là sách cho mượn, để cuối năm nhận lại.
• Mượn luân phiên một thùng sách từ thư viện trường nếu thư viện có hình thức này.
• Nhận sách tặng từ phụ huynh, nhưng cô chủ nhiệm và lớp trưởng xem trước để loại sách không hợp tuổi.

Bước 3: Phân loại đơn giản

Không cần dùng số như thư viện. Với tủ sách vài chục cuốn, chia bằng màu là đủ: dán một chấm giấy màu nhỏ ở gáy. Ví dụ: xanh là truyện, vàng là khoa học, đỏ là lịch sử, tím là thơ. Dán một tờ giải thích màu ở cạnh tủ.

Bước 4: Đặt luật mượn

Luật ngắn và ít, cả lớp cùng biểu quyết:

1. Mượn ghi sổ, trả gạch sổ.
2. Mỗi người giữ tối đa một cuốn, trong tối đa một tuần.
3. Đọc tại lớp thì đọc xong để lại đúng màu.
4. Sách hỏng thì báo bạn trực, không giấu.

Bước 5: Chia việc

Vai	Việc	Đổi người
Bạn trực tủ sách	Ghi sổ mượn trả, xếp lại sách cuối ngày	Mỗi tuần một tổ
Bạn giới thiệu sách	Mỗi tuần chọn một cuốn, nói hai phút trong giờ sinh hoạt lớp	Mỗi tuần một bạn
Bạn "bác sĩ sách"	Gom sách rách, nhờ thủ thư hoặc cô sửa	Mỗi tháng
Cô chủ nhiệm	Duyệt sách mới, giải quyết khi có tranh chấp	Cả năm

Giữ tủ sách lớp sống cả năm

Tủ sách lớp hay gặp một số phận quen thuộc: tháng 9 rất đông người mượn, tháng 12 bụi phủ. Lý do thường là sách không đổi mới, ai cũng đã xem hết bìa. Vài cách giữ cho tủ "sống":

• Xoay vòng: mỗi tháng đổi một phần sách với lớp bên cạnh hoặc với thư viện trường.
• Kệ "sách của tuần": một chỗ dựng đứng ba cuốn quay bìa ra ngoài, đổi mỗi tuần. Người ta chọn sách nhìn bìa nhiều hơn nhìn gáy.
• Bảng "đang đọc": một mẩu giấy dán cạnh tủ, ai đang đọc gì thì ghi lên. Nhìn thấy bạn đọc là muốn đọc theo.
• Cuối năm: trả sách cho người cho mượn, tặng phần còn lại cho lớp dưới hoặc thư viện trường.

Góc đọc ở nhà: bốn thứ cần có

Góc đọc không phải là mua thêm đồ đạc. Đó là chọn đúng một chỗ trong nhà và làm cho nó dễ chịu.

1. Ánh sáng

Đọc ở chỗ đủ sáng, ánh sáng chiếu từ phía sau hoặc bên cạnh, không chói thẳng vào mắt hay vào trang giấy bóng. Ban ngày, cạnh cửa sổ là lý tưởng. Buổi tối cần đèn bàn hoặc đèn đọc sách, không đọc trong bóng tối chỉ với ánh sáng hắt từ phòng bên. Nếu thấy hay phải nheo mắt, mỏi mắt hay nhức đầu khi đọc, nên đi khám mắt.

2. Chỗ ngồi

Một chiếc ghế có tựa lưng, một tấm nệm dưới sàn với gối tựa tường, hoặc góc giường đều được. Điều quan trọng là ngồi được 20 – 30 phút mà không mỏi. Tránh nằm sấp đọc lâu vì cổ và lưng sẽ mỏi nhanh.

3. Sách quay bìa ra ngoài

Một kệ nhỏ hoặc vài cuốn dựng đứng trên bậu cửa sổ, quay bìa ra phía người nhìn. Sách xếp chật trên giá chỉ để lộ gáy thì người lớn còn ngại chọn, huống chi trẻ con. Mỗi tuần đổi vài cuốn, kể cả sách mượn thư viện.

4. Xa màn hình

Góc đọc nên ở chỗ không nhìn thấy tivi, không có ổ cắm sạc điện thoại ngay bên cạnh. Một chiếc giỏ nhỏ để điện thoại ở phòng khác trong giờ đọc là mẹo đơn giản cho cả nhà.

An toàn khi làm kệ sách

• Kệ cao phải cố định vào tường. Kệ sách đầy sách nặng hơn ta nghĩ nhiều. Trẻ trèo lên lấy sách có thể làm kệ đổ. Việc khoan tường, bắt vít là việc của người lớn.
• Sách nặng để ngăn dưới, sách nhẹ để ngăn trên, cho kệ vững hơn.
• Không để kệ chắn lối thoát hiểm ở lớp học, không chắn cửa ra vào hay cửa sổ.
• Giữ khô: không đặt kệ sát tường hay bị thấm, nồm ẩm. Mùa nồm ở miền Bắc, sách dễ mốc; để kệ cách tường vài phân cho thoáng.

Thử làm: kệ quay bìa từ thùng giấy

Một kệ nhỏ để dựng ba bốn cuốn sách quay bìa ra ngoài, làm từ thùng giấy cũ. Cần: một thùng giấy cứng, thước, bút chì, băng keo giấy, giấy màu hoặc bút màu để trang trí. Phần cắt bìa cứng nhờ người lớn làm bằng dao rọc giấy.

1. Đặt thùng nằm ngang, mặt mở hướng lên trên.
2. Vẽ một đường chéo ở hai mặt bên của thùng, từ góc trên phía sau xuống khoảng giữa chiều cao phía trước. Nhờ người lớn cắt theo đường đó. Bạn sẽ được một cái máng nghiêng, phía trước thấp, phía sau cao.
3. Gấp một dải bìa cao chừng 3 cm, dán ngang ở mép trước để làm gờ chặn sách khỏi trượt.
4. Dán băng keo giấy viền các mép cắt cho khỏi sắc.
5. Trang trí mặt ngoài.
6. Dựng ba bốn cuốn sách vào, bìa quay ra ngoài. Đặt kệ ở góc đọc hoặc trên bàn học.

Thử để ý trong một tuần: cuốn nào được cầm lên nhiều nhất? Thường là cuốn có bìa đập vào mắt đầu tiên. Đó cũng là lý do các hiệu sách luôn bày sách mới quay bìa ra ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Làm tủ sách lớp học cần những gì?

Cần một chiếc kệ hoặc giá sách, vài chục cuốn sách do học sinh mang góp hoặc mượn từ thư viện trường, một cuốn sổ mượn trả và vài luật đơn giản cả lớp cùng thống nhất. Chia bạn trực tủ sách theo tuần và đổi mới sách định kỳ giúp tủ sách hoạt động lâu.

Làm sao để tủ sách lớp không bị bỏ quên giữa năm?

Đổi mới sách thường xuyên bằng cách xoay vòng với lớp khác hoặc thư viện trường, dựng vài cuốn quay bìa ra ngoài làm "sách của tuần", và mỗi tuần có một bạn giới thiệu một cuốn trong giờ sinh hoạt lớp. Sách không đổi thì sau vài tháng sẽ không ai mượn.

Góc đọc sách ở nhà nên đặt ở đâu?

Nên đặt ở chỗ đủ sáng, ban ngày gần cửa sổ, buổi tối có đèn đọc, có chỗ ngồi thoải mái và không nhìn thấy tivi. Góc đọc không cần rộng, chỉ cần dễ chịu và luôn có vài cuốn sách quay bìa ra ngoài.

Vì sao nên để sách quay bìa ra ngoài?

Người đọc, nhất là trẻ em, thường chọn sách nhờ nhìn bìa hơn là đọc tên trên gáy. Sách quay bìa ra ngoài dễ gây tò mò và dễ được cầm lên. Các hiệu sách và thư viện thiếu nhi cũng bày sách mới theo cách này.

Kệ sách trong phòng trẻ cần lưu ý gì về an toàn?

Kệ cao cần được người lớn cố định chắc vào tường để không bị đổ khi trẻ trèo hoặc kéo. Để sách nặng ở ngăn dưới, không đặt kệ chắn lối đi hay cửa sổ, và giữ kệ ở chỗ khô ráo để sách không bị mốc.