Giờ âm nhạc ở trường học gì theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018

Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giờ âm nhạc không chỉ là tập hát: học sinh còn nghe nhạc, đọc nhạc, chơi nhạc cụ gõ và nhạc cụ giai điệu, tìm hiểu nhạc sĩ, nhạc cụ dân tộc, và tập tự sáng tạo những đoạn tiết tấu, giai điệu ngắn. Ở tiểu học, Âm nhạc là một môn riêng; từ lớp 6 đến lớp 9, Âm nhạc là một phần của môn Nghệ thuật, cùng với Mỹ thuật. Bài này giải thích từng mảng nội dung, một tiết học thường diễn ra thế nào, cách đánh giá, và những gì phụ huynh có thể làm ở nhà.

Âm nhạc nằm ở đâu trong chương trình

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT và được áp dụng dần từ năm học 2020–2021, bắt đầu từ lớp 1. Đây là chương trình các trường đang dùng hiện nay. Với âm nhạc, có thể tóm như sau:

Cấp học	Âm nhạc là	Thời lượng thường gặp
Tiểu học (lớp 1–5)	Môn học bắt buộc, tên là Âm nhạc	Khoảng một tiết mỗi tuần
Trung học cơ sở (lớp 6–9)	Một phân môn của môn Nghệ thuật (cùng Mỹ thuật)	Khoảng một tiết âm nhạc mỗi tuần
Trung học phổ thông (lớp 10–12)	Môn học lựa chọn	Tuỳ trường có tổ chức hay không

Không có một quyển sách giáo khoa duy nhất. Hiện có nhiều bộ sách được phê duyệt, chẳng hạn các bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống", "Chân trời sáng tạo", "Cánh Diều", và mỗi trường hoặc địa phương chọn bộ sách sử dụng. Vì vậy hai bạn ở hai trường có thể học bài hát khác nhau, nhưng các mảng kiến thức và mục tiêu thì giống nhau. Chi tiết về số tiết và cách tổ chức có thể thay đổi theo từng năm và từng trường; phụ huynh nên hỏi nhà trường để biết chính xác.

Những mảng nội dung chính

Chương trình chia môn âm nhạc thành các mạch nội dung. Tên gọi trong sách có thể khác nhau đôi chút, nhưng nhìn chung gồm:

Hát

Học sinh học hát các bài hát thiếu nhi, dân ca Việt Nam, bài hát của một số nước. Không chỉ thuộc lời, học sinh tập hát đúng cao độ và tiết tấu, hát rõ lời, thể hiện được tình cảm của bài, và hát cùng nhau trong đồng ca. Lên các lớp lớn hơn, có thể hát kết hợp gõ đệm, vận động hoặc hát hai bè đơn giản.

Nghe nhạc

Học sinh nghe các bản nhạc có lời và không lời, nhạc dân tộc và nhạc nước ngoài, rồi nói cảm nhận của mình: bản nhạc vui hay buồn, nhanh hay chậm, nghe thấy nhạc cụ nào. Mảng này giúp tai tinh hơn và giúp học sinh biết lắng nghe trước khi nhận xét.

Đọc nhạc

Từ những bài đọc nhạc đơn giản với vài nốt, học sinh dần làm quen với khuông nhạc, tên nốt, hình nốt và nhịp. Ở các lớp nhỏ, một số bài dùng ký hiệu bàn tay để "nhìn thấy" cao độ.

Nhạc cụ

Học sinh chơi nhạc cụ gõ để thể hiện tiết tấu: thanh phách, trống nhỏ, song loan, tam giác chuông, trống lục lạc. Ở các lớp lớn hơn, học sinh tập nhạc cụ thể hiện giai điệu; nhiều trường chọn sáo dọc nhựa (recorder) hoặc kèn phím vì dễ ra tiếng và giá vừa phải. Tuỳ điều kiện, có trường dùng thêm nhạc cụ khác.

Thường thức âm nhạc

Học sinh tìm hiểu về nhạc sĩ, nhạc cụ dân tộc, các thể loại như dân ca, nhạc giao hưởng, các di sản âm nhạc của Việt Nam. Đây là phần giúp nghe nhạc có "câu chuyện" đi kèm: biết đàn bầu có một dây, biết cồng chiêng là di sản, thì nghe sẽ khác.

Lý thuyết âm nhạc

Ở trung học cơ sở, học sinh học thêm một số kiến thức lý thuyết như các ký hiệu ghi nhạc, quãng, gam, để đọc và hiểu bản nhạc tốt hơn.

Học âm nhạc để làm gì

Chương trình nhắm tới ba nhóm năng lực đặc thù của môn: thể hiện âm nhạc (hát, chơi nhạc cụ, đọc nhạc), cảm thụ và hiểu biết âm nhạc (nghe, nhận xét, biết về nhạc cụ, nhạc sĩ, thể loại), và ứng dụng và sáng tạo âm nhạc (tự đặt tiết tấu, giai điệu ngắn, đưa âm nhạc vào cuộc sống). Nói đơn giản: làm ra âm nhạc, hiểu âm nhạc, và dùng âm nhạc.

Ngoài ra, giờ âm nhạc là nơi học sinh tập những kỹ năng ít môn khác dạy rõ như vậy: nghe người khác trong lúc chính mình đang làm, chờ đúng lượt, cùng sửa một lỗi chung của cả nhóm, đứng trước lớp mà không quá run.

Một tiết âm nhạc thường diễn ra thế nào

Mỗi thầy cô có cách riêng, nhưng một tiết hát thường đi qua các bước:

1. Khởi động: vận động nhẹ, khởi động giọng, hoặc hát lại một bài cũ.
2. Giới thiệu bài: tên bài, tác giả hoặc vùng dân ca, nội dung, có khi kèm tranh ảnh.
3. Nghe mẫu: thầy cô hát mẫu hoặc mở bản thu.
4. Đọc lời, tập từng câu: thầy cô hát hoặc đàn từng câu, cả lớp hát theo, nối dần các câu.
5. Hát cả bài và sửa chỗ khó: chỗ hay sai thường là nốt luyến, chỗ lấy hơi, nốt dài.
6. Hát kết hợp: gõ đệm theo phách, theo tiết tấu, hoặc vận động phụ hoạ.
7. Trình bày: hát theo tổ, nhóm, cá nhân xung phong.

Tiết nghe nhạc, đọc nhạc hay nhạc cụ sẽ có các bước khác, nhưng đều xen kẽ giữa nghe, làm thử và cùng nhau sửa.

Đánh giá giờ âm nhạc ra sao

Theo các quy định đánh giá học sinh hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo, môn Âm nhạc ở tiểu học và phần Âm nhạc của môn Nghệ thuật ở trung học cơ sở được đánh giá bằng nhận xét, không cho điểm số. Thầy cô quan sát quá trình học: em có tham gia không, có tiến bộ không, làm được những yêu cầu của bài không. Quy định về đánh giá có thể được điều chỉnh, nên phụ huynh muốn biết chi tiết hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường.

Điều này có nghĩa là giờ âm nhạc không đòi hỏi ai cũng phải hát hay. Một bạn giọng không cao, không vang nhưng tham gia đều, hát đúng nhịp, gõ đệm chính xác và biết nhận xét bản nhạc mình nghe là đang học tốt.

Ngại hát trước lớp thì sao

Rất nhiều học sinh, nhất là ở tuổi lớp 6 đến lớp 9, ngại hát một mình. Đó là cảm giác bình thường. Vài cách giúp:

• Bắt đầu bằng hát chung, rồi hát theo nhóm nhỏ trước khi thử hát một mình.
• Nhận vai gõ đệm, chơi nhạc cụ hoặc bắt nhịp cho nhóm; đó cũng là thể hiện âm nhạc.
• Nói riêng với thầy cô nếu đang vỡ giọng hoặc có lý do khiến mình khó hát.
• Nhớ rằng trong giờ âm nhạc, cả lớp đang cùng tập, không phải đang thi.

Thử làm: nhật ký nghe nhạc một tuần

Đây là cách tập tai đơn giản, làm ở nhà, mỗi ngày khoảng mười phút. Cần một cuốn vở nhỏ và một người lớn giúp chọn và mở nhạc.

1. Mỗi ngày chọn một bản nhạc dài khoảng ba đến năm phút. Cố gắng đổi loại: một ngày dân ca, một ngày nhạc không lời, một ngày nhạc cụ dân tộc, một ngày nhạc giao hưởng, một ngày bài hát thiếu nhi.
2. Nghe lần một mà không làm gì khác, không nhìn màn hình nếu có thể.
3. Ghi vào vở năm dòng:
   • Nhanh hay chậm? Có lúc nào đổi tốc độ không?
   • To hay nhỏ? Có chỗ nào đột ngột to lên hay nhỏ đi không?
   • Nghe thấy những nhạc cụ hay giọng hát nào?
   • Chân có nhịp theo được không? Nhịp mạnh nhẹ thế nào?
   • Bản nhạc làm mình nghĩ đến cảnh gì, cảm thấy thế nào?
4. Nghe lần hai để kiểm tra lại những gì mình ghi.
5. Cuối tuần, đọc lại bảy trang và kể cho bố mẹ nghe bản nào mình thích nhất, vì sao.

Sau một tuần, nhiều bạn nhận ra mình nghe được nhiều chi tiết hơn hẳn ngày đầu. Đó chính là "cảm thụ âm nhạc" mà chương trình nói tới.

Câu hỏi thường gặp

Giờ âm nhạc ở tiểu học học những gì?

Học sinh tiểu học học hát, nghe nhạc, đọc nhạc đơn giản, chơi nhạc cụ gõ và về sau là nhạc cụ giai điệu, cùng với kiến thức thường thức về nhạc cụ, nhạc sĩ và dân ca. Âm nhạc là môn học bắt buộc ở tiểu học, thường khoảng một tiết mỗi tuần.

Ở trung học cơ sở có môn Âm nhạc riêng không?

Từ lớp 6 đến lớp 9 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, Âm nhạc là một phần của môn Nghệ thuật, cùng với Mỹ thuật. Nội dung vẫn gồm hát, nghe nhạc, đọc nhạc, nhạc cụ, thường thức và thêm lý thuyết âm nhạc.

Môn âm nhạc có chấm điểm không?

Theo các quy định đánh giá hiện hành, Âm nhạc ở tiểu học và trung học cơ sở được đánh giá bằng nhận xét chứ không bằng điểm số. Thầy cô nhìn vào sự tham gia, tiến bộ và mức độ đạt yêu cầu bài học. Phụ huynh nên hỏi nhà trường vì quy định có thể điều chỉnh.

Học sinh học nhạc cụ gì trong giờ âm nhạc?

Học sinh chơi các nhạc cụ gõ như thanh phách, trống nhỏ, song loan, tam giác chuông để thể hiện tiết tấu. Với nhạc cụ thể hiện giai điệu, nhiều trường dùng sáo dọc nhựa hoặc kèn phím. Loại nhạc cụ cụ thể tuỳ bộ sách và điều kiện của từng trường.

Con không có năng khiếu hát thì học âm nhạc có ích gì?

Giờ âm nhạc không chỉ có hát; học sinh còn nghe nhạc, chơi nhạc cụ, đọc nhạc và tìm hiểu văn hoá âm nhạc. Môn học rèn khả năng lắng nghe, làm việc nhóm và giữ nhịp cùng người khác. Một bạn tham gia đều và tiến bộ là đang học tốt, dù giọng hát thế nào.