Học sinh đi Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam: lộ trình hai giờ và phiếu nhiệm vụ

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam ở phố Nguyễn Thái Học, Hà Nội, là nơi giữ một trong những bộ sưu tập mỹ thuật Việt lớn nhất cả nước: tượng cổ, tranh dân gian, gốm, sơn mài, tranh lụa, sơn dầu và nghệ thuật các dân tộc. Với học sinh, hai giờ là đủ cho một chuyến đi có ích nếu đi theo nhiệm vụ cụ thể thay vì đi lướt qua mọi phòng. Bài này gợi ý cách chuẩn bị, một lộ trình hai giờ, phiếu ghi chép năm nhiệm vụ, và cách xem một tác phẩm để nói được điều gì đó về nó.

Vài điều nên biết trước khi đi

Bảo tàng được thành lập năm 1966, đặt trong một toà nhà xây từ thời Pháp thuộc, kiến trúc pha trộn giữa phong cách châu Âu và mái ngói kiểu Á Đông. Toà nhà nằm không xa Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nên nhiều gia đình kết hợp hai nơi trong cùng một ngày.

Giá vé, giờ mở cửa, ngày nghỉ và quy định chụp ảnh có thể thay đổi theo từng thời kỳ. Bố mẹ nên xem thông tin chính thức của bảo tàng hoặc gọi điện hỏi trước khi đi. Ở phía Nam, Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh trên phố Phó Đức Chính cũng là một lựa chọn tốt, và cách đi theo nhiệm vụ trong bài này dùng được cho cả hai nơi.

Mang theo gì

• Một cuốn sổ nhỏ có bìa cứng và bút chì. Nhiều bảo tàng trên thế giới chỉ cho ký hoạ bằng bút chì, không cho bút mực hay màu nước trong phòng trưng bày, vì sợ vấy bẩn tác phẩm.
• Phiếu năm nhiệm vụ (ở phần dưới), chép sẵn vào sổ.
• Chai nước, nhưng chỉ uống ở khu vực cho phép, không mang đồ ăn vào phòng trưng bày.
• Giày dễ đi và một chiếc áo khoác mỏng, vì phòng trưng bày thường có điều hoà.

Bảo tàng có những gì

Cách sắp xếp các phòng có thể thay đổi, nhưng bộ sưu tập thường được chia theo những nhóm lớn sau:

Nhóm trưng bày	Có gì đáng chú ý	Câu hỏi để nhìn kỹ
Mỹ thuật cổ	Hiện vật từ thời tiền sử, tượng và phù điêu thời Lý, Trần, Lê, chạm khắc gỗ đình làng	Người xưa khắc con rồng, con người, bông hoa như thế nào? Tượng có giống người thật không?
Mỹ thuật Phật giáo	Tượng Phật, tượng Bồ Tát, tượng La Hán bằng gỗ sơn son thếp vàng	Gương mặt tượng có cảm xúc gì? Tay tượng đang làm cử chỉ gì?
Mỹ thuật dân gian	Tranh Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng, ván khắc in tranh	Em nhận ra bức nào in, bức nào tô tay?
Gốm	Gốm qua nhiều thời kỳ, gốm men lam, men ngọc	Hoạ tiết trên gốm lặp lại thế nào?
Mỹ thuật hiện đại	Tranh sơn mài, lụa, sơn dầu, khắc gỗ, tượng từ năm 1925 đến nay	Hoạ sĩ chọn chất liệu này để nói điều gì?
Mỹ thuật các dân tộc	Tượng gỗ, trang phục, đồ dùng của các dân tộc thiểu số	Đồ vật này dùng để làm gì trong đời sống?

Một tác phẩm quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh là bức sơn dầu "Em Thuý" của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn, vẽ năm 1943, chân dung một bé gái ngồi trên ghế mây. Bức tranh được giữ tại bảo tàng. Tìm thấy bức này và nhìn ánh mắt bé Thuý là một nhiệm vụ nhỏ dễ thương cho học sinh tiểu học.

Lộ trình hai giờ

1. Mười lăm phút đầu: định hướng. Xem sơ đồ các tầng ở sảnh, gửi đồ nếu cần, đi vệ sinh, thống nhất điểm hẹn nếu đi theo nhóm.
2. Ba mươi phút: mỹ thuật cổ và Phật giáo. Đi chậm, không cố xem hết. Chọn hai hiện vật dừng lại lâu, mỗi cái ít nhất ba phút.
3. Hai mươi phút: dân gian. Đối chiếu tranh Đông Hồ và Hàng Trống với những gì đã học ở lớp.
4. Ba mươi phút: mỹ thuật hiện đại. Tìm sơn mài và tranh lụa, đứng ở nhiều góc khác nhau.
5. Hai mươi lăm phút cuối: ngồi xuống ký hoạ. Chọn tác phẩm em thích nhất trong cả buổi, quay lại đó và vẽ.

Với học sinh lớp 4–5, có thể rút còn một tiếng rưỡi và bỏ bớt một khu. Đi ít mà nhớ còn hơn đi hết mà quên.

Phiếu năm nhiệm vụ

Chép phiếu này vào sổ trước khi đi. Mỗi nhiệm vụ ghi: tên tác phẩm, tác giả (nếu có), năm, chất liệu. Các thông tin này nằm trên nhãn nhỏ cạnh tác phẩm.

1. Một pho tượng gỗ cổ: vẽ phác hình dáng trong ba phút. Ghi lại một chỗ em thấy dấu thời gian: lớp sơn bong, gỗ nứt, chỗ mòn.
2. Một bức tranh sơn mài: bước sang trái, sang phải, ghi lại màu nào đổi khi em đổi góc nhìn.
3. Một bức tranh lụa: đứng gần (không chạm), mô tả cảm giác về màu bằng ba từ.
4. Một bức tranh dân gian: đoán xem đây là tranh Đông Hồ hay Hàng Trống, ghi lý do. Đọc nhãn để kiểm tra.
5. Tác phẩm em thích nhất: vẽ ký hoạ trong mười phút, viết hai câu: em thích điều gì, em muốn hỏi hoạ sĩ điều gì.

Đọc nhãn tác phẩm

Nhãn thường có: tên tác phẩm, tên tác giả, năm sáng tác, chất liệu, kích thước, đôi khi có số hiệu sưu tập. Với hiện vật cổ, tác giả thường không rõ, và năm được ghi theo thế kỷ hoặc triều đại, ví dụ "thế kỷ 17". Đọc nhãn sau khi đã nhìn tác phẩm, không phải trước, để mắt em được nhìn tự do trước đã.

Cách xem một tác phẩm: thấy gì, nghĩ gì, thắc mắc gì

Nhiều bạn đứng trước tranh chỉ nói được "đẹp" hoặc "không hiểu". Một cách đơn giản, được các nhà giáo dục ở Dự án Zero của Đại học Harvard phát triển và dùng rộng rãi trong bảo tàng, là ba câu hỏi:

• Em thấy gì? Chỉ nói những gì mắt thấy: "Có một bé gái mặc áo trắng, ngồi trên một chiếc ghế, nhìn ra phía người xem". Chưa đoán, chưa khen chê.
• Em nghĩ gì? Dựa vào điều đã thấy để đoán: "Em nghĩ bé đang ngồi cho hoạ sĩ vẽ, vì bé ngồi yên và nhìn về một phía".
• Em thắc mắc gì? "Em muốn biết bé là ai, hoạ sĩ vẽ bức này mất bao lâu".

Bố mẹ đi cùng có thể hỏi con ba câu này, và cũng tự trả lời. Cuộc trò chuyện trước một bức tranh thường là thứ con nhớ lâu nhất sau chuyến đi.

Ứng xử trong bảo tàng

• Không chạm vào tác phẩm, kể cả khung tranh và bệ tượng. Mồ hôi và dầu trên tay làm hỏng bề mặt theo thời gian.
• Giữ khoảng cách khoảng một sải tay, không vượt dây chắn.
• Nói nhỏ, không chạy, không đuổi nhau giữa các phòng.
• Không dùng đèn flash khi chụp ảnh, vì ánh sáng mạnh lặp lại nhiều lần có thể làm phai màu tác phẩm nhạy sáng như tranh lụa. Ở nơi cấm chụp ảnh thì cất máy.
• Ngồi ký hoạ ở chỗ không chắn lối đi của người khác.

Thử làm: bảo tàng nhỏ của lớp

Sau chuyến đi, có thể làm một việc vui ở lớp hoặc ở nhà: dựng "bảo tàng" một ngày.

1. Mỗi bạn chọn một sản phẩm mỹ thuật của mình: tranh, tượng nặn, tranh cắt dán.
2. Làm nhãn cho tác phẩm như nhãn thật: tên tác phẩm, tác giả, năm, chất liệu, kích thước. Thêm hai dòng giới thiệu.
3. Bày các tác phẩm trên bàn hoặc dán tường, chừa khoảng cách đều.
4. Chia nửa lớp làm "người hướng dẫn", nửa làm "khách tham quan", rồi đổi vai.
5. Khách dùng ba câu hỏi thấy gì, nghĩ gì, thắc mắc gì để hỏi người hướng dẫn.

Việc tự làm nhãn giúp các bạn hiểu vì sao bảo tàng ghi những thông tin đó, và việc giới thiệu tác phẩm của mình là cách tập nói trước người khác rất nhẹ nhàng.

Câu hỏi thường gặp

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam ở đâu?

Bảo tàng nằm trên phố Nguyễn Thái Học, Hà Nội, không xa Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Bảo tàng được thành lập năm 1966, đặt trong một toà nhà xây từ thời Pháp thuộc. Giờ mở cửa và giá vé có thể thay đổi, nên hỏi trước khi đi.

Đi Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cùng con mất bao lâu?

Khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng là vừa với học sinh. Thay vì cố xem hết, nên chọn vài nhóm trưng bày và đi theo nhiệm vụ cụ thể, dành thời gian cuối để con ngồi ký hoạ tác phẩm mình thích.

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam có tác phẩm nổi tiếng nào?

Bảo tàng giữ nhiều tượng cổ, tranh dân gian, gốm, sơn mài, tranh lụa và sơn dầu. Một tác phẩm quen thuộc là bức sơn dầu "Em Thuý" của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn, vẽ năm 1943. Danh sách trưng bày có thể thay đổi theo thời gian.

Có được vẽ ký hoạ trong bảo tàng không?

Nhiều bảo tàng cho phép ký hoạ bằng bút chì ở chỗ không chắn lối đi, nhưng không cho dùng bút mực, màu nước trong phòng trưng bày. Quy định cụ thể mỗi nơi một khác, nên hỏi nhân viên bảo tàng trước khi ngồi vẽ.

Làm sao để trẻ không chán khi đi bảo tàng?

Cho trẻ một phiếu nhiệm vụ như tìm một bức sơn mài, đoán tranh Đông Hồ hay Hàng Trống, vẽ tác phẩm mình thích. Dùng ba câu hỏi thấy gì, nghĩ gì, thắc mắc gì để trò chuyện. Đi ít khu mà dừng lâu sẽ thú vị hơn đi hết mà vội.