Làm báo tường và trang trí lớp học: chia việc, bố cục và trình bày đẹp

Một tờ báo tường đẹp không cần nhiều tranh vẽ cầu kỳ, mà cần ba thứ: một bố cục rõ ràng để người xem biết đọc từ đâu, chữ đủ to để đứng cách vài bước vẫn đọc được, và một bảng màu thống nhất. Trang trí lớp học cũng theo đúng tinh thần đó, cộng thêm luật an toàn. Bài này hướng dẫn cả lớp làm báo tường từ khâu chia việc đến khi treo lên, và cách trang trí lớp cho gọn, đẹp, dùng được lâu.

Báo tường là gì và vì sao trường hay làm

Báo tường là tờ báo làm bằng tay trên một tờ giấy khổ lớn, treo trên tường để nhiều người cùng xem. Ở trường học Việt Nam, các lớp thường làm báo tường vào những dịp như Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, ngày thành lập Đoàn 26/3, Tết, hoặc theo chủ đề nhà trường giao. Trên báo có bài viết, bài thơ, tranh vẽ, câu đố, cảm nghĩ của học sinh.

Báo tường là một bài tập mỹ thuật ứng dụng thật sự: nó giống công việc của người thiết kế báo, tạp chí, áp phích. Học sinh phải sắp xếp chữ và hình sao cho dễ đọc, đẹp mắt, đúng chủ đề, và làm xong đúng hạn cùng cả tập thể.

Chia việc trong lớp

Một tờ báo tường thường do một nhóm chính đảm nhận, cả lớp góp bài. Cách chia phổ biến:

Ban	Việc chính	Mấy bạn
Ban biên tập	Chọn chủ đề, tên báo, đọc và chọn bài, sửa lỗi chính tả	2–3
Ban viết	Viết bài, làm thơ, sưu tầm câu đố, phỏng vấn thầy cô và bạn bè	Cả lớp góp
Ban mỹ thuật	Phác bố cục, vẽ tên báo, vẽ minh hoạ, trang trí viền	3–4
Ban chép và trình bày	Chép bài bằng chữ đẹp hoặc dán bài đã viết sẵn lên báo	2–3

Lập một bảng tiến độ nhỏ dán ở góc lớp: ngày nộp bài, ngày chốt bố cục, ngày hoàn thành. Báo tường hỏng vì trễ nhiều hơn là vì xấu.

Bố cục: người xem đọc từ đâu

Khổ giấy hay dùng là A0, kích thước 841 × 1189 milimét, đặt dọc hoặc ngang. Có thể dùng giấy Rô-ki trắng hoặc ghép nhiều tờ A1. Các phần chính:

1. Tên báo (măng-sét): nằm trên cùng, chiếm khoảng một phần năm đến một phần tư chiều cao. Gồm tên báo, tên lớp, tên chủ đề. Đây là chỗ cần chữ to nhất và đẹp nhất.
2. Lời mở đầu: một bài ngắn của ban biên tập nói vì sao làm số báo này. Thường đặt ở góc trên bên trái, nơi mắt người đọc nhìn vào đầu tiên khi đã đọc xong tên báo.
3. Các bài chính: chia thành hai hoặc ba cột đều nhau. Mỗi bài có tiêu đề riêng và tên tác giả.
4. Tranh minh hoạ: đặt xen giữa các bài, không dồn hết vào một góc.
5. Góc nhỏ: câu đố, góc cười, lời cảm ơn, đặt ở cuối.
6. Viền và chân báo: viền trang trí, dòng ghi ban biên tập và ngày làm.

Luật lưới đơn giản

Kẻ nhẹ bằng bút chì các đường chia cột và lề trước khi làm gì khác. Chừa lề bốn phía ít nhất ba đến năm centimet. Khoảng cách giữa các cột bằng nhau. Mép trái của các bài trong cùng cột thẳng hàng với nhau. Chỉ riêng việc thẳng hàng đã làm tờ báo trông gọn gàng hơn rất nhiều.

Đừng sợ khoảng trắng

Lỗi hay gặp nhất là nhồi kín từng xăng-ti-mét: chữ sát chữ, tranh chen bài, viền hoa văn tràn vào nội dung. Khoảng trống giữa các bài giúp mắt nghỉ và phân biệt bài này với bài kia. Nếu phải chọn, bỏ bớt một bài để tờ báo thoáng hơn là nhồi thêm.

Chữ: to, rõ, ít kiểu

• Tên báo: chữ cao mười đến mười lăm centimet trở lên. Có thể kẻ khung chữ bằng bút chì rồi tô, hoặc cắt chữ bằng giấy màu.
• Tiêu đề bài: cao khoảng hai đến ba centimet, đậm.
• Chữ thân bài: cao khoảng một centimet trở lên, để đứng cách hai ba bước vẫn đọc được. Chữ vở ô ly nhỏ hơn nhiều, nên bài phải chép lại cỡ to hơn.
• Không quá hai kiểu chữ trang trí trên cả tờ báo: một kiểu cho tên báo, một kiểu cho tiêu đề. Thân bài dùng chữ viết thường, rõ ràng.
• Kẻ dòng mờ bằng bút chì trước khi chép để chữ không bị dốc, chép xong tẩy nhẹ.

Bạn nào viết chữ đẹp có thể đảm nhận chép bài, nhưng không bắt buộc. Một cách khác là mỗi tác giả tự chép bài của mình lên một tờ giấy màu nhạt cắt sẵn đúng khổ cột, rồi ban trình bày dán lên. Cách này để mỗi bài mang nét chữ của người viết, rất có hồn.

Màu sắc: chọn bảng màu từ đầu

Chọn hai đến ba màu chính cho cả tờ báo, cộng một màu nhấn. Ví dụ báo 20/11: nền trắng, xanh dương đậm cho chữ, vàng nhạt cho nền các ô bài, đỏ để nhấn ở tên báo và hoa. Các bạn vẽ minh hoạ được dặn trước bảng màu này. Khi mỗi người tự chọn màu, tờ báo dễ thành "chợ màu".

Chữ luôn phải tương phản mạnh với nền: chữ đậm trên nền nhạt hoặc ngược lại. Chữ vàng trên nền trắng, chữ đỏ trên nền tím là hai cặp khó đọc nhất.

Trang trí lớp học: đẹp, gọn và an toàn

Trang trí lớp học cùng tinh thần với báo tường: có chủ đề, có khoảng trống, có bảng màu chung. Một số khu vực thường thấy:

• Bảng tin lớp: thời khoá biểu, lịch trực nhật, thông báo. Ưu tiên rõ ràng, cập nhật.
• Góc trưng bày: sản phẩm mỹ thuật, bài văn hay của các bạn, thay theo tháng để ai cũng có lần được trưng bày.
• Góc đọc sách: một kệ thấp, vài cuốn sách, tấm thảm nhỏ.
• Cây xanh: vài chậu cây dễ sống, có lịch tưới.

Luật an toàn khi trang trí

• Không leo lên ghế chồng lên bàn để treo đồ. Việc treo cao nhờ thầy cô hoặc bác bảo vệ, có thang chắc chắn.
• Không dán, treo đồ trang trí lên ổ cắm, công tắc, quạt trần, bóng đèn.
• Không chắn cửa ra vào, lối thoát hiểm, bình chữa cháy.
• Không để đồ trang trí bằng giấy, vải sát bóng đèn nóng.
• Không che bảng đen, không làm tối cửa sổ.
• Không dùng đinh, đinh ghim chỗ các bạn hay chạm vào; dùng băng dính giấy, băng dính hai mặt hoặc dây kẹp.

Thử làm: maket thu nhỏ trước khi làm thật

Các nhà thiết kế không bao giờ làm thẳng bản lớn. Họ làm bản nháp thu nhỏ, gọi là maket. Ban mỹ thuật có thể làm thế này:

1. Lấy một tờ A4. Khổ A4 và A0 cùng tỉ lệ, A0 to gấp mười sáu lần A4 về diện tích, nên bố cục trên A4 phóng lên A0 sẽ giữ đúng.
2. Kẻ lề và chia cột như trên bản thật, theo tỉ lệ thu nhỏ: mỗi cạnh A4 bằng một phần tư cạnh tương ứng của A0.
3. Vẽ khung cho tên báo và từng bài. Ghi tên bài vào khung, chưa cần chữ thật.
4. Tô thử bảng màu bằng chì màu.
5. Làm hai hoặc ba maket khác nhau, cả nhóm cùng chọn.
6. Chọn xong, chia maket thành lưới ô vuông, chia tờ A0 thành lưới tương ứng, rồi phóng từng ô một.

Phương pháp chia lưới để phóng to là cách các hoạ sĩ vẽ tranh tường khổ lớn vẫn dùng. Mất thêm ba mươi phút làm maket sẽ tiết kiệm được rất nhiều lần tẩy xoá trên tờ giấy lớn.

Câu hỏi thường gặp

Báo tường gồm những phần nào?

Một tờ báo tường thường có tên báo (măng-sét) ở trên cùng, lời mở đầu, các bài viết và thơ chia theo cột, tranh minh hoạ xen giữa, góc nhỏ như câu đố, viền trang trí và chân báo ghi ban biên tập. Bố cục rõ giúp người xem biết đọc từ đâu.

Báo tường làm trên khổ giấy nào?

Khổ hay dùng là A0, kích thước 841 × 1189 milimét, hoặc ghép nhiều tờ A1. Giấy Rô-ki trắng là loại phổ biến. Nên làm maket thu nhỏ trên giấy A4 trước, vì A4 và A0 cùng tỉ lệ.

Chữ trên báo tường nên to bao nhiêu?

Tên báo nên cao mười centimet trở lên, tiêu đề bài khoảng hai đến ba centimet, chữ thân bài khoảng một centimet trở lên để đứng cách hai ba bước vẫn đọc được. Không nên dùng quá hai kiểu chữ trang trí.

Trang trí lớp học cần lưu ý an toàn gì?

Không leo ghế chồng bàn để treo đồ, không dán đồ lên ổ điện, công tắc, quạt, bóng đèn, không chắn cửa và lối thoát hiểm, không để giấy vải sát bóng đèn nóng. Việc treo cao nhờ người lớn làm với thang chắc chắn.

Làm sao cho báo tường không bị rối mắt?

Chọn hai ba màu chính và một màu nhấn từ đầu, kẻ lưới cột thẳng hàng, chừa lề và khoảng trống giữa các bài. Bớt một bài để tờ báo thoáng thường đẹp hơn nhồi thêm.