Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11: nguồn gốc từ Hiến chương các nhà giáo

Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 bắt nguồn từ Hiến chương các nhà giáo, một văn kiện quốc tế về quyền lợi và trách nhiệm của người dạy học được thông qua năm 1957. Từ năm 1958, Việt Nam kỷ niệm ngày 20/11 là Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo, và đến năm 1982 thì chính thức lấy ngày này làm Ngày Nhà giáo Việt Nam. Ở trường, đây là dịp học sinh cảm ơn thầy cô bằng văn nghệ, báo tường, thiệp, và những lời nói thật lòng.

Hiến chương các nhà giáo là gì

Năm 1946, các công đoàn giáo viên ở nhiều nước lập ra Liên hiệp Quốc tế các công đoàn giáo dục, thường gọi theo tên viết tắt tiếng Pháp là FISE. Tháng 8 năm 1957, tại một hội nghị của tổ chức này ở Vác-sa-va (Warszawa, Ba Lan), bản Hiến chương các nhà giáo được thông qua.

Nội dung hiến chương nói về những điều mà người làm nghề dạy học cần có để làm tốt việc của mình: được đào tạo đầy đủ, có điều kiện làm việc và đời sống đảm bảo, được xã hội tôn trọng; đồng thời nêu trách nhiệm của nhà giáo với học sinh và với nghề. Nói ngắn gọn, đây là một bản "cam kết" về vị trí của nghề dạy học trong xã hội.

Công đoàn Giáo dục Việt Nam là thành viên của FISE. Từ năm 1958, ngày 20/11 được tổ chức ở Việt Nam với tên Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo. Đến ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) ban hành quyết định lấy ngày 20/11 hằng năm làm Ngày Nhà giáo Việt Nam.

Các mốc chính

Năm	Sự kiện
1946	Thành lập Liên hiệp Quốc tế các công đoàn giáo dục (FISE)
1957	Hội nghị của FISE ở Vác-sa-va thông qua Hiến chương các nhà giáo
1958	Lần đầu tổ chức Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo 20/11 ở Việt Nam
1966	UNESCO và Tổ chức Lao động Quốc tế thông qua Khuyến nghị về địa vị của giáo viên (ngày 5/10)
1982	Ngày 20/11 chính thức thành Ngày Nhà giáo Việt Nam
1994	UNESCO lấy ngày 5/10 làm Ngày Nhà giáo Thế giới

Ngày Nhà giáo ở các nước khác

Nhiều nước có ngày tôn vinh thầy cô, nhưng không trùng ngày với nhau. Ngày quốc tế do UNESCO lập là 5/10, gọi là Ngày Nhà giáo Thế giới, có từ năm 1994. Ngày này nhắc lại bản khuyến nghị năm 1966 về địa vị của giáo viên, một văn bản nói về đào tạo, lương, điều kiện làm việc của người dạy học.

Mỗi nước lại chọn ngày riêng gắn với lịch sử của mình. Ở Việt Nam, ngày 20/11 đã thành quen thuộc đến mức nhiều người không biết ngày Nhà giáo Thế giới lại là một ngày khác. Một điều trùng hợp: 20/11 cũng là ngày Liên Hợp Quốc thông qua Tuyên bố về Quyền trẻ em (1959) và Công ước về Quyền trẻ em (1989). Một ngày, hai câu chuyện: người dạy và người học.

"Tôn sư trọng đạo" trong văn hoá Việt

Trước khi có ngày 20/11, người Việt đã có nhiều cách bày tỏ lòng kính trọng thầy. Câu "Mồng Một Tết cha, mồng Hai Tết mẹ, mồng Ba Tết thầy" cho thấy ngày thăm thầy được đặt trong ba ngày Tết, ngay sau cha mẹ. Câu tục ngữ "Không thầy đố mày làm nên" thì gần như ai cũng thuộc.

Trong sử sách, người thầy được nhắc nhiều nhất là Chu Văn An (thế kỷ 14), từng dạy ở Quốc Tử Giám. Sử chép ông dâng sớ xin vua chém bảy kẻ nịnh thần, vua không nghe, ông từ quan về dạy học. Học trò của ông nhiều người thành danh mà vẫn giữ lễ với thầy. Câu chuyện này cho thấy người thầy được kính trọng không chỉ vì giỏi chữ, mà vì sống ngay thẳng.

Ngày nay, cách thể hiện đã khác: không còn mang lễ vật đến nhà thầy dịp Tết như xưa, mà là một tấm thiệp, một tiết mục văn nghệ, một lần quay lại trường cũ. Điều giữ nguyên là ý: biết ơn người đã dạy mình.

Ở trường, tháng 11 thường có gì

• Phong trào "hoa điểm tốt": nhiều lớp thi đua trong tháng 10 và tháng 11, mỗi lần được khen trong giờ học là một bông hoa dán lên bảng của lớp. Ý tưởng cũ nhưng dễ hiểu: cố gắng học là món quà đầu tiên.
• Báo tường: mỗi lớp làm một tờ báo, có thơ, văn, tranh vẽ, câu chuyện về thầy cô.
• Văn nghệ chào mừng: mỗi lớp góp một tiết mục, phần lớn là bài hát, bài thơ về thầy cô và mái trường. Nhiều bài đã được mấy thế hệ học sinh hát đi hát lại mỗi tháng 11.
• Lễ kỷ niệm sáng 20/11, thường có tặng hoa, phát biểu, văn nghệ.
• Thăm thầy cô cũ, thầy cô đã nghỉ hưu: một việc học sinh lớn và cựu học sinh thường làm.

Món quà nào thầy cô nhớ lâu

Chuyện quà 20/11 hay làm phụ huynh băn khoăn. Hỏi nhiều thầy cô đã đi dạy lâu năm, câu trả lời thường giống nhau: thứ họ giữ lại sau nhiều năm là những tấm thiệp, lá thư học sinh tự viết. Hoa thì héo sau vài ngày, còn một câu "Nhờ cô mà em không còn sợ môn Văn" thì nhớ rất lâu.

Một lời cảm ơn có sức nặng khi nó cụ thể. So sánh hai câu:

• "Chúc cô luôn mạnh khoẻ, hạnh phúc, thành công trong sự nghiệp trồng người."
• "Hôm em bị điểm kém bài kiểm tra đầu năm, cô gọi em lên và chỉ cho em chỗ sai từng câu, không mắng em. Từ hôm đó em không sợ hỏi bài nữa."

Câu thứ nhất ai cũng viết được, cho ai cũng được. Câu thứ hai chỉ học sinh đó viết được, cho đúng cô đó. Thầy cô nhận câu thứ hai sẽ biết việc mình làm có kết quả thật.

Với phụ huynh: quà cáp là chuyện mỗi nhà, mỗi trường một cách, nhiều trường có quy định riêng. Điều có ích nhất cha mẹ làm được là giúp con viết một tấm thiệp tử tế, và tự mình nói lời cảm ơn khi gặp thầy cô.

Thử làm: tấm thiệp ba câu

Em cần giấy bìa màu (hoặc giấy A4 gấp đôi), bút màu, và mười lăm phút nghĩ.

1. Chọn một thầy hoặc cô (có thể là thầy cô cũ ở trường tiểu học).
2. Câu 1, một kỷ niệm: một lần cụ thể thầy cô đã làm điều gì đó với em hoặc với lớp. Có ngày, có việc. Ví dụ: "Buổi chiều mưa năm lớp 4, cô ở lại giảng thêm cho em bài phân số."
3. Câu 2, điều em học được: không phải kiến thức trong sách, mà điều em mang theo. Ví dụ: "Em học được là không hiểu thì hỏi lại, không có gì xấu hổ."
4. Câu 3, lời chúc riêng: hợp với thầy cô đó. Cô thích trồng cây? "Chúc vườn rau nhà cô năm nay thật tốt."
5. Trang trí mặt ngoài bằng một hình vẽ liên quan tới môn học hoặc kỷ niệm đó.
6. Đưa tận tay, nói thêm một câu "Em cảm ơn cô ạ". Nhiều bạn ngại lúc đưa, nhưng thầy cô thường rất vui.

Mở rộng: hỏi ông bà, bố mẹ về một người thầy họ nhớ nhất, vì sao nhớ. Ghi lại thành một đoạn văn ngắn. Em sẽ thấy có những người thầy được nhớ suốt năm sáu mươi năm.

Câu hỏi thường gặp

Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 có từ năm nào?

Ngày 20/11 được kỷ niệm ở Việt Nam từ năm 1958 với tên Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo. Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định lấy ngày 20/11 hằng năm làm Ngày Nhà giáo Việt Nam.

Hiến chương các nhà giáo là gì?

Đó là văn kiện được thông qua tháng 8/1957 tại hội nghị của Liên hiệp Quốc tế các công đoàn giáo dục (FISE) ở Vác-sa-va, Ba Lan. Văn kiện nêu quyền lợi, điều kiện làm việc và trách nhiệm của người làm nghề dạy học.

Ngày Nhà giáo Thế giới là ngày nào?

Ngày Nhà giáo Thế giới là 5/10, do UNESCO lập năm 1994. Ngày này nhắc lại bản khuyến nghị năm 1966 của UNESCO và Tổ chức Lao động Quốc tế về địa vị của giáo viên. Việt Nam có ngày riêng là 20/11.

Học sinh nên tặng gì cho thầy cô ngày 20/11?

Món quà thầy cô thường giữ lâu nhất là tấm thiệp hay lá thư học sinh tự viết, kể một kỷ niệm cụ thể và điều mình học được. Một tiết mục văn nghệ, một tờ báo tường cả lớp cùng làm cũng là cách cảm ơn ý nghĩa.

Vì sao người Việt có câu "mồng Ba Tết thầy"?

Câu "Mồng Một Tết cha, mồng Hai Tết mẹ, mồng Ba Tết thầy" cho thấy người Việt từ xưa đặt việc thăm thầy ngay sau cha mẹ trong những ngày Tết. Đó là biểu hiện của truyền thống tôn sư trọng đạo, coi trọng người dạy mình.