Lễ khai giảng 5/9: vì sao vào ngày này và buổi lễ gồm những phần nào

Lễ khai giảng là buổi lễ mở đầu năm học mới, ở Việt Nam được tổ chức chung trên cả nước vào sáng ngày 5/9. Một buổi lễ thường có hai phần: phần lễ trang trọng (đón học sinh đầu cấp, chào cờ, diễn văn khai giảng, đánh trống) và phần hội (văn nghệ, hoạt động vui của các lớp). Biết trước từng phần sẽ diễn ra thế nào, em sẽ thấy buổi sáng hôm đó bớt dài và có ý nghĩa hơn.

Vì sao lại là ngày 5/9

Năm học ở Việt Nam bắt đầu vào mùa thu, sau kỳ nghỉ hè tháng 6, 7, 8. Mỗi năm, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành khung kế hoạch thời gian năm học, trong đó ghi ngày tựu trường, ngày khai giảng, ngày kết thúc học kỳ và năm học. Trong nhiều năm gần đây, khung này đều ghi lễ khai giảng tổ chức vào ngày 5/9 trên cả nước. Các tỉnh, thành phố dựa vào khung đó để định lịch cụ thể cho trường mình.

Trước ngày khai giảng là ngày tựu trường, thường sớm hơn khoảng một tuần. Đây là lúc học sinh trở lại trường để nhận lớp, gặp giáo viên chủ nhiệm, nhận thời khoá biểu, dọn lớp và tập luyện cho buổi lễ. Ngày tựu trường cụ thể mỗi nơi một khác, phụ huynh nên hỏi nhà trường.

Ngày khai trường cũng có dấu mốc lịch sử. Tháng 9 năm 1945, nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Thư gửi các học sinh. Bức thư này về sau được đưa vào sách giáo khoa và thường được nhắc tới vào dịp khai giảng, với câu nói rằng tương lai của đất nước nhờ một phần lớn vào công học tập của các em.

Buổi lễ gồm những phần nào

Mỗi trường sắp xếp hơi khác nhau, nhưng thứ tự hay gặp như sau:

Phần	Diễn ra thế nào	Học sinh làm gì
Tập trung	Học sinh vào chỗ theo lớp, thường từ 6 giờ 30 đến 7 giờ sáng	Đến đúng giờ, đứng hoặc ngồi đúng hàng của lớp
Đón học sinh đầu cấp	Học sinh lớp 1 (tiểu học) hoặc lớp 6 (THCS) đi vào sân giữa tiếng nhạc và tràng vỗ tay	Các anh chị lớp trên vỗ tay chào đón; học sinh mới đi theo cô giáo chủ nhiệm
Chào cờ	Nghi thức chào cờ, hát Quốc ca (trường có Đội thì hát thêm Đội ca)	Đứng nghiêm, bỏ mũ, nhìn về phía lá cờ, hát rõ lời
Giới thiệu đại biểu	Người dẫn chương trình giới thiệu khách mời, đại diện cha mẹ học sinh	Vỗ tay sau mỗi tên được đọc
Đọc thư	Đọc thư của Chủ tịch nước gửi ngành giáo dục nhân dịp năm học mới	Giữ trật tự, lắng nghe
Diễn văn khai giảng	Thầy cô hiệu trưởng nói về năm học vừa qua và việc chính của năm học mới	Nghe để biết năm nay trường có gì mới
Đánh trống khai giảng	Hiệu trưởng hoặc khách mời đánh một hồi trống dài, báo năm học mới bắt đầu	Đây là khoảnh khắc chính của buổi lễ, cả trường cùng lắng nghe
Phát biểu của đại diện	Đại diện học sinh, đại diện giáo viên nói vài lời	Bạn được chọn phát biểu đã chuẩn bị trước
Phần hội	Văn nghệ, đồng diễn, có nơi thêm hoạt động của các câu lạc bộ	Biểu diễn hoặc cổ vũ

Những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhiều lần nhắc các trường tổ chức khai giảng gọn, trang trọng, an toàn, tránh để học sinh chờ lâu dưới nắng. Vì vậy nhiều trường rút ngắn phần phát biểu, dời bớt văn nghệ vào trong lớp hoặc sang buổi khác.

Tiếng trống khai giảng

Trống là "đồng hồ" của trường học Việt Nam từ rất lâu. Trước khi có chuông điện, tiếng trống báo giờ vào lớp, giờ ra chơi và giờ tan học. Đến nay nhiều trường vẫn giữ trống, dù đã có chuông.

Trong lễ khai giảng, hồi trống mang một ý nghĩa riêng: nó đánh dấu giây phút năm học chính thức bắt đầu. Người đánh thường đánh thành nhiều hồi, tiếng to dần, có chỗ dồn dập rồi ngắt. Học sinh lớn lên rồi đi làm, nhiều người vẫn nhớ đúng tiếng trống trường mình.

Có một điều thú vị: tiếng trống truyền xa được là nhờ mặt trống bằng da căng trên tang trống bằng gỗ. Khi dùi đập vào, mặt da rung, làm lớp không khí trong lòng trống rung theo và dội ra ngoài. Trống càng to, mặt da càng rộng thì tiếng càng trầm. Em có thể thử thấy điều này bằng cách gõ nhẹ lên mặt hộp bánh rỗng và mặt thùng các-tông lớn: hộp to cho tiếng trầm hơn.

Khai giảng trong văn học và trong ký ức

Ngày đầu đến trường là đề tài quen thuộc của văn học Việt Nam. Bài Cổng trường mở ra của nhà văn Lý Lan kể lại đêm trước ngày khai trường qua lời người mẹ ngồi nhìn con ngủ: con thì vô tư, mẹ thì trằn trọc nhớ lại ngày đầu đi học của chính mình. Bài này được nhiều thế hệ học sinh THCS đọc trong giờ Ngữ văn.

Em thử hỏi ông bà, bố mẹ về buổi khai giảng của họ. Có người nhớ chiếc áo trắng mới, có người nhớ mùi sách vở mới, có người nhớ cái nắng đầu thu và lá cờ trên sân. Những câu chuyện đó cho em thấy: hình thức buổi lễ đã đổi khá nhiều, nhưng cảm giác hồi hộp của ngày đầu năm học thì gần như không đổi.

Chuẩn bị cho ngày khai giảng

Tối hôm trước

• Đồng phục: là sẵn, treo lên. Kiểm tra cúc áo, khăn quàng (nếu là đội viên), giày.
• Cặp sách: hôm khai giảng thường không học, nhưng mang theo một cuốn sổ nhỏ, một cây bút để ghi thông báo của cô chủ nhiệm.
• Nước uống và mũ: chai nước có tên, mũ để dùng lúc chờ ngoài nắng (cất đi khi chào cờ).
• Đi ngủ sớm: buổi lễ bắt đầu sớm, em sẽ phải dậy sớm hơn ngày thường.

Sáng hôm đó

• Ăn sáng trước khi đi, dù chỉ một bát nhỏ. Đứng lâu với cái bụng đói dễ chóng mặt.
• Đi sớm hơn ngày thường 10 đến 15 phút, vì cổng trường hôm đó rất đông xe đưa đón.
• Nếu thấy mệt, chóng mặt khi đứng lâu, giơ tay báo ngay thầy cô hoặc bạn bên cạnh. Không cần cố gắng chịu đựng. Mỗi trường đều có người phụ trách y tế trong buổi lễ.

Cho phụ huynh

• Nhiều trường chỉ cho phụ huynh học sinh lớp đầu cấp vào sân, hoặc không cho phụ huynh vào. Hỏi trước để khỏi bất ngờ.
• Hẹn với con một chỗ đón cụ thể sau buổi lễ, như "gốc cây bàng bên phải cổng".
• Với con vào lớp 1 hay lớp 6, buổi tối sau khai giảng là lúc tốt để hỏi con: "Lớp mới có gì làm con thấy thích? Có gì làm con thấy lo?"

Khi em là học sinh đầu cấp hoặc học sinh cuối cấp

Học sinh lớp 6 bước vào một trường mới, thường to hơn trường tiểu học, có nhiều thầy cô dạy từng môn thay vì một cô chủ nhiệm dạy gần hết. Ngày khai giảng là ngày em được "đón" như một thành viên mới. Đừng ngại nếu chưa quen ai: các bạn quanh em cũng đang mới như em.

Học sinh lớp 9 thì ngược lại: đây là lễ khai giảng cuối cùng ở trường THCS. Nhiều lớp 9 nhận vai đón các em lớp 6, dẫn các em vào chỗ. Đó là một việc nhỏ nhưng ý nghĩa: ba năm trước, chính em cũng được một anh chị dẫn vào như thế.

Thử làm: lá thư gửi chính mình cuối năm học

Một hoạt động đơn giản để ngày khai giảng không trôi qua như mọi ngày. Em cần một tờ giấy, một phong bì và một cây bút.

1. Tối ngày khai giảng, viết một lá thư ngắn gửi chính em của tháng 5 năm sau.
2. Viết ba điều: hôm nay em cảm thấy thế nào; một điều em muốn học được trong năm nay (không phải điểm số, mà là một việc làm được, như "đọc hết một cuốn sách dày", "dám phát biểu trong giờ Toán", "biết bơi"); một người bạn em muốn làm quen thêm.
3. Gấp thư, cho vào phong bì, ghi ngoài: "Mở vào ngày bế giảng".
4. Nhờ bố mẹ cất ở chỗ em không dễ thấy.
5. Cuối năm mở ra đọc. Em sẽ ngạc nhiên vì mình đã thay đổi nhiều đến đâu, và có những điều lo lắng hồi tháng 9 giờ đã thành chuyện nhỏ.

Cả lớp cũng có thể làm chung: mỗi bạn viết một lá, cô chủ nhiệm giữ trong một hộp, mở cùng nhau trong buổi sinh hoạt cuối năm.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao khai giảng vào ngày 5/9?

Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành khung kế hoạch thời gian năm học hằng năm, và trong nhiều năm gần đây khung này đều ghi lễ khai giảng tổ chức ngày 5/9 trên cả nước. Năm học bắt đầu vào đầu mùa thu, sau ba tháng nghỉ hè. Các tỉnh, thành phố dựa vào khung chung để định lịch cụ thể.

Ngày tựu trường khác ngày khai giảng thế nào?

Ngày tựu trường là ngày học sinh trở lại trường để nhận lớp, gặp giáo viên chủ nhiệm và chuẩn bị, thường sớm hơn khai giảng khoảng một tuần. Ngày khai giảng là ngày tổ chức buổi lễ mở đầu năm học. Lịch tựu trường cụ thể do từng địa phương và nhà trường thông báo.

Lễ khai giảng thường kéo dài bao lâu?

Phần lớn buổi lễ diễn ra trong một buổi sáng, phần lễ chính thường khoảng một giờ. Những năm gần đây các trường được nhắc tổ chức gọn, tránh để học sinh đứng chờ lâu. Thời gian cụ thể mỗi trường một khác.

Ai đánh trống khai giảng?

Thường là thầy cô hiệu trưởng, có khi là khách mời đại diện địa phương hoặc ngành giáo dục. Hồi trống đánh dấu giây phút năm học mới chính thức bắt đầu, nên đây là khoảnh khắc trang trọng nhất của buổi lễ.

Học sinh nên mang gì trong ngày khai giảng?

Mặc đồng phục theo quy định của trường, mang theo chai nước, mũ, một cuốn sổ nhỏ và bút để ghi thông báo. Ăn sáng trước khi đi và đến sớm hơn ngày thường một chút vì cổng trường hôm đó rất đông.