Qua đường trước cổng trường và đội mũ bảo hiểm: học sinh cần làm gì

Đoạn đường nguy hiểm nhất trong ngày đi học thường không nằm ở đâu xa, mà là năm mươi mét trước cổng trường lúc vào học và lúc tan học. Hai thói quen giữ an toàn ở đoạn này là qua đường đúng chỗ, đúng lúc, và đội mũ bảo hiểm vừa đầu, cài quai mỗi lần ngồi lên xe máy hay xe đạp điện. Bài này nói cụ thể từng việc, kèm cách tự kiểm tra một chiếc mũ trong hai phút.

Vì sao cổng trường là đoạn đường cần để ý nhất

Thử đứng ở cổng một trường tiểu học lúc 11 giờ trưa. Trong khoảng mười lăm phút có vài trăm học sinh ùa ra cùng lúc, hàng chục xe máy của phụ huynh đỗ dàn ra lòng đường, xe bán hàng rong đứng sát mép vỉa hè, và dòng xe đi qua vẫn không ngừng. Người lớn đang vội, trẻ thì vui vì được về, mắt nhìn bạn chứ không nhìn xe.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết chấn thương do giao thông đường bộ là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em và người trẻ từ 5 đến 29 tuổi trên toàn thế giới. Con số đó nghe lớn, nhưng điều đáng nhớ là phần lớn va chạm quanh trường xảy ra ở tốc độ thấp và có thể tránh được bằng vài thói quen rất đơn giản. Không cần sợ đường phố, chỉ cần biết đường phố hoạt động thế nào.

Ba thứ làm cổng trường khác những đoạn đường khác:

• Xe đỗ che tầm nhìn. Một bạn lớp 4 cao khoảng 1,3 mét, thấp hơn đầu người đang ngồi trên xe máy, và bị khuất hẳn sau một chiếc xe đỗ có thùng hàng. Bước ra từ giữa hai xe đỗ, bạn ấy không thấy xe đang tới, và người lái cũng không thấy bạn ấy.
• Đám đông làm người ta đi theo nhau. Thấy một nhóm bạn chạy sang đường, mình dễ chạy theo mà không tự nhìn.
• Ai cũng tưởng người kia đã nhìn. Phụ huynh tưởng con đã nhìn xe, con tưởng xe sẽ nhường, người lái tưởng trẻ sẽ đứng chờ.

Qua đường trước cổng trường: năm bước

Việt Nam đi bên phải, nên xe ở làn gần mình thường chạy tới từ phía tay trái. Đó là lý do người ta dạy nhìn trái trước.

1. Chọn chỗ. Ưu tiên vạch kẻ đường dành cho người đi bộ, chỗ có đèn tín hiệu hoặc chỗ có bác bảo vệ, thầy cô, cảnh sát giao thông đang hướng dẫn. Không qua ở khúc cua, không qua từ giữa hai xe đang đỗ.
2. Dừng ở mép đường. Đứng trên vỉa hè hoặc sát mép, không đứng lấn xuống lòng đường. Dừng hẳn, kể cả khi đang vội.
3. Nhìn và nghe. Nhìn trái, nhìn phải, rồi nhìn trái lần nữa. Tháo một bên tai nghe nếu đang đeo, ngẩng mặt khỏi điện thoại. Nghe tiếng còi, tiếng động cơ.
4. Cho người lái biết mình định đi. Giơ tay lên. Nếu có xe đang tới, chờ xe dừng hẳn hoặc đi qua, và cố nhìn vào người lái để biết họ đã thấy mình.
5. Đi thẳng, đi đều, vẫn nhìn. Đi vuông góc sang bên kia, không chạy, không quay lại giữa chừng để nhặt đồ rơi. Nếu đồ rơi, sang hẳn rồi nhờ người lớn nhặt giúp.

Đèn xanh cho người đi bộ không có nghĩa là mọi xe đều dừng. Vẫn có xe rẽ phải hoặc xe vượt đèn, nên đèn xanh vẫn là lúc nhìn hai bên rồi mới bước.

Hai chỗ hay bị bỏ qua

Xe buýt và xe đưa đón học sinh. Xuống xe thì bước lên vỉa hè ngay, đứng chờ xe chạy đi rồi mới qua đường. Không vòng qua đầu hay đuôi xe khi xe còn đứng, vì đó là chỗ người lái xe khác không nhìn thấy mình.

Điểm mù của xe lớn. Xe tải, xe buýt có những vùng quanh thân xe mà người lái không thấy qua gương. Một quy tắc dễ nhớ: nếu mình không nhìn thấy mặt người lái trong gương của họ, thì họ cũng không thấy mình. Đứng lùi xa khỏi bánh xe lớn, nhất là khi xe đang rẽ.

Mũ bảo hiểm: một chiếc mũ làm được gì

Khi ngã xe, đầu thường chạm đất hoặc chạm vật cứng. Mũ bảo hiểm có hai lớp: vỏ cứng bên ngoài để chia lực va chạm ra một vùng rộng, và lớp xốp dày bên trong (thường là xốp EPS màu trắng hoặc đen) bị ép lún lại để hút bớt lực, không cho lực dồn hết vào hộp sọ. Lớp xốp ấy chỉ làm việc một lần: đã va đập mạnh thì nó lún mất, mũ trông vẫn lành mà không còn bảo vệ được như trước.

WHO tổng hợp nghiên cứu và cho biết đội mũ bảo hiểm xe máy đúng cách giảm khoảng 42% nguy cơ tử vong và khoảng 69% nguy cơ chấn thương đầu. "Đúng cách" ở đây là phần quan trọng: một chiếc mũ không cài quai sẽ văng ra trước khi đầu chạm đất.

Về luật, quy định hiện hành của Việt Nam yêu cầu người lái và người ngồi trên xe máy, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm và cài quai đúng quy cách. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 cũng quy định người đủ 16 tuổi mới được điều khiển xe gắn máy, nên học sinh THCS đi học bằng xe đạp hoặc được đưa đón. Quy định cụ thể với trẻ nhỏ có thể thay đổi theo từng nghị định, bố mẹ nên hỏi thêm khi cần. Còn đi xe đạp điện, xe đạp thể thao, cứ đội mũ như đi xe máy: ngã từ yên xe đạp, đầu cũng va xuống đất như thường.

Đội mũ đúng: kiểm tra trong hai phút

Kiểm tra	Đúng	Sai hay gặp
Cỡ mũ	Đội vào, lắc đầu sang hai bên, mũ đi theo đầu	Mũ của người lớn, lắc đầu là mũ xoay
Vị trí	Mép trước cách lông mày khoảng hai ngón tay, che trán	Đội lệch ra sau gáy, trán để trống
Quai	Cài khoá, luồn vừa một đến hai ngón tay dưới cằm	Không cài, hoặc cài lỏng đến mức kéo tuột qua cằm
Dây hai bên	Tạo hình chữ V ngay dưới dái tai	Dây xoắn, che tai
Lớp xốp	Dày, đều, không nứt	Mũ chỉ có vỏ nhựa mỏng và lớp vải
Tình trạng	Chưa từng va đập mạnh, vỏ không nứt	Mũ đã rơi mạnh xuống đường hoặc đã qua một lần ngã xe
Dấu hợp quy	Có tem hoặc dấu hợp quy CR	Mũ thời trang không có dấu

Mũ "nửa đầu" rất mỏng bán ở vỉa hè thường chỉ có vỏ nhựa và một lớp lót vải. Nó đủ để không bị phạt ở mắt người nhìn, nhưng không có lớp xốp để làm phần việc quan trọng nhất.

Đầu trẻ lớn lên nhanh. Chiếc mũ vừa năm lớp 3 có thể đã chật năm lớp 5. Mỗi đầu năm học, lúc mua sách vở, nên đội thử mũ một lần.

Lúc tan trường: thỏa thuận một chỗ đứng chờ

Nhiều va chạm xảy ra khi học sinh đi tìm bố mẹ giữa dòng xe. Bạn nhìn thấy bố bên kia đường, mừng quá chạy sang. Cách tránh rất đơn giản: cả nhà thống nhất một điểm đón cố định ở phía cổng, trên vỉa hè, ví dụ cạnh gốc cây thứ hai hoặc trước cửa một hiệu sách. Học sinh ra cổng là đứng ở đó chờ, người đón đi tới, học sinh không sang đường để tìm.

Nếu đến giờ mà chưa ai tới, quay lại phía trong cổng, báo bác bảo vệ hoặc thầy cô trực, chứ không tự đi bộ ra ngã tư tìm. Chuyện ai được phép đón mình và gặp người lạ đến đón thì có bài riêng trong danh mục này.

Lời nhắn cho bố mẹ

• Đỗ xe sát lề, đúng chỗ trường hướng dẫn, không đỗ ở lòng đường hay ngay vạch qua đường.
• Cài quai mũ cho con trước khi nổ máy, và tự cài quai mũ của mình. Trẻ làm theo việc người lớn làm hơn là theo lời người lớn nói.
• Không để trẻ ngồi phía trước người lái trên xe máy nếu không có ghế ngồi chắc chắn; không chở quá số người cho phép.
• Với ô tô, luật năm 2024 quy định trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 mét không ngồi cùng hàng ghế với người lái (trừ xe chỉ có một hàng ghế).

Thử làm: khảo sát cổng trường trong mười lăm phút

Một việc làm cùng bố mẹ hoặc cả lớp cùng cô giáo chủ nhiệm, vào một buổi tan học bình thường.

1. Đứng trên vỉa hè cách cổng trường một quãng, chỗ không cản lối ai, có người lớn đi cùng.
2. Lấy một tờ giấy, vẽ sơ đồ đơn giản: cổng trường, lòng đường, vạch qua đường, chỗ các xe đỗ.
3. Trong mười lăm phút, đánh dấu bằng chấm đỏ mỗi lần thấy một bạn sang đường không ở vạch, và chấm xanh mỗi lần thấy bạn sang ở vạch.
4. Đếm thêm: có bao nhiêu người ngồi sau xe máy không cài quai mũ.
5. Về nhà, nhìn sơ đồ: chấm đỏ dồn ở đâu? Vì sao các bạn lại sang ở chỗ đó, có phải vì vạch ở xa, vì xe đỗ chắn mất vạch?
6. Nếu thấy một điểm đáng lo, cả lớp có thể viết vài dòng đề xuất gửi thầy cô, ví dụ đổi chỗ đỗ xe của phụ huynh.

Không cần ghi tên ai, cũng không chụp ảnh các bạn. Mục đích là hiểu đoạn đường của mình, không phải đi tìm người làm sai.

Khi có va chạm

Nếu chứng kiến một bạn bị xe quệt ngã, việc của học sinh là gọi người lớn ngay: bác bảo vệ, thầy cô, phụ huynh gần đó. Không tự kéo người bị ngã đứng dậy hay bế lên, vì nếu bị thương ở cổ hay lưng, di chuyển sai có thể làm nặng thêm. Người lớn sẽ gọi cấp cứu 115, và khi cần thì gọi cảnh sát 113. Nếu bạn bị ngã đang đội mũ bảo hiểm, đừng tự tháo mũ ra cho bạn; chờ người lớn và nhân viên y tế.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao qua đường phải nhìn trái trước rồi mới nhìn phải?

Ở Việt Nam xe đi bên phải, nên làn xe gần người đi bộ nhất thường chạy tới từ phía tay trái. Nhìn trái trước là nhìn mối nguy gần nhất. Sau đó nhìn phải, rồi nhìn trái lần nữa vì tình hình có thể đã đổi trong vài giây.

Mũ bảo hiểm bị rơi một lần có còn dùng được không?

Nếu chỉ rơi từ tay xuống sàn nhà, mũ thường vẫn dùng được, nhưng nên xem vỏ có nứt, lớp xốp có lõm không. Nếu mũ đã qua một lần ngã xe hoặc va đập mạnh, nên thay mũ mới, vì lớp xốp bên trong đã bị ép và không hút lực tốt như trước dù bên ngoài trông vẫn lành.

Học sinh mấy tuổi được tự đi xe máy điện đến trường?

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, người đủ 16 tuổi mới được điều khiển xe gắn máy, gồm cả loại chạy điện. Học sinh THCS nhìn chung chưa đủ tuổi. Quy định có thể được hướng dẫn thêm, phụ huynh nên hỏi nhà trường hoặc cơ quan chức năng để biết chi tiết.

Đèn xanh cho người đi bộ thì có cần nhìn xe nữa không?

Vẫn cần. Đèn xanh cho biết đến lượt mình được đi, nhưng vẫn có xe rẽ phải hoặc xe không dừng. Nhìn hai bên, chờ xe đang tới dừng hẳn, rồi mới bước.

Mũ bảo hiểm cho trẻ em chọn thế nào?

Chọn mũ đúng cỡ đầu trẻ, có lớp xốp dày bên trong, có dấu hợp quy CR, quai cài chắc. Đội thử ngay tại cửa hàng: lắc đầu mà mũ không xoay, cài quai thì luồn vừa một hai ngón tay dưới cằm là được.