Kể bố mẹ nghe chuyện ở trường: bắt đầu từ đâu khi em ngại mở lời

Muốn kể với bố mẹ chuyện ở trường, nhất là chuyện khó, hãy chọn lúc bố mẹ không vội (lúc đi bộ, lúc rửa bát, lúc ngồi xe), mở bằng một câu báo trước như "Con muốn kể một chuyện, bố mẹ nghe con nói hết đã nhé", rồi kể sự việc trước, cảm giác sau, và nói rõ con cần bố mẹ làm gì. Nếu khó nói thành lời, viết ra giấy hoặc nhắn tin cũng là một cách mở lời rất tốt.

Vì sao kể chuyện ở trường lại khó đến vậy

Bố mẹ hỏi "Hôm nay đi học thế nào?", em trả lời "Bình thường", và cuộc nói chuyện dừng ở đó. Không phải em không có gì để kể. Một ngày đi học có hàng chục chuyện: câu đùa của bạn, bài kiểm tra bất ngờ, lúc bị cô nhắc tên, lúc được khen. Chỉ là câu hỏi "thế nào" quá rộng, em không biết bắt đầu từ đâu, và đôi khi em đã mệt.

Với chuyện khó thì còn thêm nỗi sợ: sợ bố mẹ giận, sợ bố mẹ lo, sợ bố mẹ đến trường làm lớn chuyện khiến em xấu hổ với bạn, sợ bị nói "Tại con". Những nỗi sợ đó rất thật. Nhưng giữ chuyện khó một mình thường làm nó nặng thêm theo thời gian, còn kể ra thì gần như lúc nào cũng nhẹ hơn.

Chọn lúc kể

Lúc dễ kể nhất thường không phải lúc ngồi đối diện nhau. Nhiều người thấy dễ nói chuyện hơn khi đang làm việc khác bên cạnh nhau, vì không phải nhìn thẳng vào mắt nhau:

• Trên đường đi học về, ngồi sau xe máy hoặc đi bộ.
• Lúc phụ mẹ nhặt rau, rửa bát.
• Lúc trước khi ngủ, đèn đã tắt bớt.
• Lúc đi chợ, đi dạo công viên cuối tuần.

Lúc nên tránh: bố mẹ đang vội đi làm, đang nghe điện thoại công việc, vừa cãi nhau, hoặc đang có khách. Nếu chuyện gấp mà bố mẹ đang bận, em có thể nói: "Lát bố mẹ rảnh cho con nói chuyện riêng một chút, chuyện quan trọng ạ."

Kể thế nào cho bố mẹ hiểu đúng

Một khung bốn bước giúp chuyện khó dễ nói hơn:

1. Báo trước: "Con muốn kể một chuyện. Bố mẹ nghe con nói hết rồi hãy nói nhé."
2. Kể sự việc: chuyện gì, ở đâu, ai, bao lâu rồi.
3. Nói cảm giác: "Con thấy sợ", "Con thấy xấu hổ", "Con không muốn đi học".
4. Nói điều con cần: đây là bước hay bị quên nhất. Con cần bố mẹ chỉ nghe thôi? Cần lời khuyên? Cần bố mẹ nói chuyện với cô? Hay cần bố mẹ chưa làm gì cả?

Bước 4 giúp bố mẹ không làm quá tay. Ví dụ: "Con chỉ muốn kể cho nhẹ lòng, bố mẹ đừng gọi cho cô vội" hoặc "Con muốn bố mẹ nói với cô chủ nhiệm, nhưng đừng để các bạn biết là con kể". Bố mẹ thường rất muốn làm đúng ý con, chỉ là không ai nói cho họ biết ý đó là gì.

Có một ngoại lệ: nếu chuyện em kể cho thấy em đang không an toàn (bị đánh, bị đe doạ, bị ai đó đụng chạm, có ý nghĩ làm hại bản thân), bố mẹ sẽ phải hành động, kể cả khi em xin đừng. Đó là việc bố mẹ cần làm để bảo vệ em.

Khi khó nói thành lời

Cách	Làm thế nào	Hợp khi
Viết thư, viết giấy	Viết ra, đặt lên bàn làm việc của bố mẹ hoặc dưới gối	Chuyện xấu hổ, sợ khóc khi nói
Nhắn tin	Nhắn cho bố hoặc mẹ dù đang ở cùng nhà	Muốn bố mẹ có thời gian bình tĩnh trước khi nói chuyện
Thang số	"Hôm nay con mệt mức 8 trên 10"	Chưa muốn kể chi tiết nhưng muốn bố mẹ biết
Nhờ người trung gian	Kể với ông bà, cô chú, anh chị trước rồi nhờ họ nói cùng	Sợ bố mẹ phản ứng mạnh
Kể qua chuyện "một bạn"	"Có một bạn trong lớp bị… thì nên làm gì ạ?"	Muốn thử phản ứng của bố mẹ trước

Nếu trong nhà chưa có ai em thấy an toàn để kể, hoặc chính chuyện ở nhà làm em sợ, hãy tìm một người lớn khác: cô chủ nhiệm, thầy cô tư vấn, hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, có người nghe 24 giờ.

Kể cả chuyện vui, không chỉ chuyện khó

Nếu bố mẹ chỉ nghe con kể khi có chuyện xấu, thì mỗi lần con mở lời, bố mẹ sẽ giật mình lo trước. Kể những chuyện nhỏ vui hằng ngày làm cho việc kể chuyện khó về sau dễ hơn nhiều: bố mẹ quen nghe, em quen nói.

Gợi ý chuyện nhỏ để kể: món ăn trưa hôm nay, câu đùa buồn cười nhất trong lớp, một điều mới học được làm em ngạc nhiên, bạn nào hôm nay làm em vui, cô nói câu gì hay.

Dành cho bố mẹ: thay câu hỏi, đổi câu trả lời

Câu hỏi rộng nhận câu trả lời ngắn. Câu hỏi cụ thể nhận câu chuyện. Thử thay "Hôm nay học thế nào?" bằng:

• "Hôm nay có chuyện gì làm con cười không?"
• "Giờ ra chơi con ngồi với ai, làm gì?"
• "Nếu được làm cô giáo một ngày, con sẽ đổi điều gì ở lớp?"
• "Hôm nay có lúc nào con thấy khó chịu không?"
• "Bạn nào trong lớp hay bị trêu?" (câu này thường mở ra chuyện bắt nạt, kể cả khi người bị trêu chính là con).

Khi con kể chuyện khó, phản ứng đầu tiên quyết định con có kể tiếp hay không. Nói "Cảm ơn con đã kể với bố mẹ" trước khi nói bất cứ điều gì khác. Tránh mắng, tránh ngay lập tức gọi điện cho giáo viên hay phụ huynh khác trước mặt con mà không bàn với con. Nếu con có dấu hiệu sợ đi học kéo dài, mất ngủ, đau bụng mỗi sáng mà khám không ra bệnh, nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm và hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Thử làm: lọ chuyện bữa tối

Cả nhà cùng làm một "lọ chuyện". Lấy một lọ thủy tinh hoặc hộp nhựa sạch, cắt hai chục mẩu giấy nhỏ, mỗi người viết vài câu hỏi vào đó, ví dụ: "Điều tốt nhất tuần này của bạn là gì?", "Bạn từng sợ điều gì nhất ở trường?", "Hồi bằng tuổi con, bố mẹ có từng bị bạn giận không?".

Mỗi bữa tối, một người rút một mẩu và cả nhà cùng trả lời, kể cả bố mẹ. Phần bố mẹ kể chuyện thời đi học của mình rất quan trọng: con biết rằng bố mẹ cũng từng bị điểm kém, từng giận bạn, từng xấu hổ, và việc kể chuyện khó là chuyện bình thường trong nhà. Mười phút mỗi tối, đều đặn vài tuần, thường làm thay đổi cả cách cả nhà nói chuyện với nhau.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để kể với bố mẹ chuyện bị bắt nạt ở trường?

Chọn lúc bố mẹ không vội, báo trước là có chuyện quan trọng, rồi kể sự việc, cảm giác và điều em cần bố mẹ làm. Nếu khó nói, viết thư hoặc nhắn tin. Chưa dám kể với bố mẹ thì kể với cô chủ nhiệm hoặc gọi Tổng đài 111.

Sợ bố mẹ mắng khi kể chuyện ở trường thì làm sao?

Hãy mở đầu bằng câu "Bố mẹ nghe con nói hết đã nhé". Em cũng có thể nhờ ông bà, cô chú hay anh chị ngồi cùng. Hầu hết bố mẹ dù lúc đầu giận vẫn muốn giúp con nhất.

Vì sao con hay trả lời "bình thường" khi được hỏi chuyện ở trường?

Vì câu hỏi "hôm nay thế nào" quá rộng, và cuối ngày trẻ thường đã mệt. Câu hỏi cụ thể như "giờ ra chơi con ngồi với ai" dễ nhận được câu chuyện hơn. Hỏi lúc đi đường hoặc làm việc nhà cùng nhau thường hiệu quả hơn ngồi đối diện.

Có nên nhờ bố mẹ đừng báo cô giáo không?

Em có thể nói rõ mong muốn đó, và bố mẹ thường sẽ bàn với em trước. Nhưng nếu chuyện cho thấy em đang không an toàn, bố mẹ sẽ cần báo nhà trường để bảo vệ em. Em có thể đề nghị bố mẹ xin cô giữ kín tên mình.

Trong nhà không có ai để kể thì tìm ai?

Hãy tìm một người lớn khác em tin như cô chủ nhiệm, thầy cô tư vấn tâm lý, cô y tế trường hoặc người thân khác. Em cũng có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí, 24 giờ mỗi ngày.