Giữ một tình bạn lâu bền ở tuổi học trò: việc nhỏ làm nên bạn thân

Một tình bạn giữ được lâu thường không nhờ những lần làm điều gì to tát cho nhau, mà nhờ ba thứ nhỏ lặp đi lặp lại: gặp nhau đều đặn, giữ lời hứa và giữ bí mật của bạn, và có mặt khi bạn gặp chuyện buồn. Bạn thân cũng có lúc xa nhau, đổi sở thích, chuyển lớp; tình bạn bền là tình bạn biết đi qua những lúc đó chứ không phải tình bạn không bao giờ có chuyện.

Bạn thân khác bạn chơi cùng ở chỗ nào

Ở lớp, em có thể chơi vui với rất nhiều người. Nhưng bạn thân thì ít hơn hẳn, thường chỉ một vài người. Nhà nhân học người Anh Robin Dunbar, người nghiên cứu nhiều năm về các vòng quan hệ của con người, cho rằng ai cũng chỉ có một vòng rất nhỏ người thật thân, khoảng năm người, vì giữ một tình bạn sâu tốn thời gian và tâm sức. Con số này là ước lượng của người lớn và mỗi người một khác, nhưng ý chính là: có ít bạn thân không có gì đáng lo.

Bạn thân thường có mấy điểm sau: em kể được chuyện thật với bạn mà không sợ bị cười; bạn vui khi em vui chứ không ghen tị; hai đứa giận nhau vẫn làm lành được; và em thấy là chính mình khi ở cạnh bạn, không phải cố tỏ ra khác đi.

Ba thói quen nhỏ giữ tình bạn sống

Gặp nhau đều, dù chỉ một chút

Tình bạn giống cái cây: không tưới thì héo dần, dù không ai muốn nó héo. Đi học cùng đường, ngồi ăn trưa cạnh nhau, rủ nhau đến thư viện giờ ra chơi, mỗi việc nhỏ đều là một lần tưới. Nghỉ hè hai tháng không gặp, nhiều cặp bạn thân trở lại trường thấy hơi xa nhau. Đó là chuyện bình thường; chỉ cần hè vẫn hỏi han nhau đôi câu, hoặc hẹn gặp một hai lần có bố mẹ biết.

Giữ lời và giữ chuyện

Hứa trả truyện thứ Hai thì thứ Hai trả. Bạn kể chuyện riêng thì không đem kể cho người khác, kể cả khi đang giận bạn. Lòng tin xây rất chậm và vỡ rất nhanh: một lần lộ chuyện có thể làm mất cả năm thân nhau.

Nhưng có một ngoại lệ quan trọng. Nếu bạn kể một bí mật cho thấy bạn đang gặp nguy hiểm, như bị ai đó đánh, bị người lớn làm đau, nghĩ đến chuyện làm hại bản thân, thì em không giữ bí mật đó. Em kể với một người lớn tin cậy: bố mẹ, cô chủ nhiệm, thầy cô tư vấn. Đó không phải phản bội, đó là cách thật sự bảo vệ bạn. Em có thể nói với bạn: "Tớ thương cậu nên tớ không thể giữ chuyện này một mình."

Có mặt lúc bạn buồn

Khi bạn bị điểm kém, ông bà ốm, bố mẹ cãi nhau, bạn không cần em giải quyết vấn đề. Bạn cần em ngồi cạnh. Một câu "Tớ ở đây, cậu muốn kể thì kể" có sức nặng hơn mười lời khuyên. Đừng vội nói "Có gì đâu mà buồn", vì câu đó làm bạn thấy mình không được hiểu.

Những thứ làm mòn tình bạn mà mình không để ý

Việc nhỏ	Vì sao nó làm mòn	Thay bằng
Chỉ tìm bạn khi cần nhờ việc	Bạn thấy mình như người giúp việc, không phải bạn	Hỏi han cả lúc không cần gì
Đùa chạm vào điểm bạn ngại (ngoại hình, nhà cửa, học lực)	Bạn cười cho qua nhưng trong lòng tổn thương	Đùa về chuyện chung, dừng khi bạn không cười
Kể xấu bạn sau lưng để hợp với nhóm khác	Thế nào bạn cũng biết, và lòng tin mất hẳn	Không nói sau lưng điều em không dám nói trước mặt
Ghen khi bạn có thêm bạn mới	Bạn thấy bị giữ chặt, muốn tránh	Làm quen luôn với bạn mới của bạn
Luôn đòi theo ý mình	Bạn mệt vì lúc nào cũng phải nhường	Thay phiên nhau chọn: hôm nay em, mai bạn

Khi tình bạn thay đổi

Lớp 4 hai đứa mê cùng một bộ truyện tranh, lớp 7 một bạn mê bóng rổ, một bạn mê vẽ. Chuyển cấp, mỗi đứa một lớp. Bạn có thêm nhóm mới. Tình bạn thay đổi theo người, và điều đó không có nghĩa là ai có lỗi.

Có ba hướng thường gặp. Một: hai bạn vẫn thân nhưng gặp ít hơn, kiểu "lâu lâu gặp vẫn như xưa". Hai: tình bạn nhạt dần thành quen biết, vẫn chào hỏi vui vẻ. Ba: hai bạn tìm được sở thích chung mới. Cả ba đều ổn. Điều nên tránh là cố giữ bạn bằng cách giận dỗi, bắt bạn chọn "tớ hay nhóm kia".

Nếu em thấy buồn vì một người bạn đang xa dần, em có thể nói thẳng mà nhẹ nhàng: "Dạo này mình ít nói chuyện quá, tớ hơi nhớ." Nhiều khi bạn cũng đang nghĩ y như vậy mà không biết mở lời thế nào.

Khi nào một "tình bạn" không còn là tình bạn

Không phải mối quan hệ nào cũng đáng giữ bằng mọi giá. Hãy để ý nếu một người "bạn":

• thường xuyên chê bai, chế giễu em, nhất là trước mặt người khác;
• đòi em làm điều em không muốn, "không làm thì nghỉ chơi";
• cấm em chơi với người khác;
• đòi tiền, đồ, hoặc bắt em làm bài hộ;
• làm em thấy sợ, thấy nhỏ bé mỗi khi ở cạnh.

Đó là dấu hiệu của một mối quan hệ không lành mạnh, có khi đã là bắt nạt. Em có quyền lùi ra. Hãy kể với bố mẹ hoặc thầy cô em tin. Nếu chưa biết nói với ai, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí, có người nghe máy cả ngày lẫn đêm).

Thử làm: hộp tình bạn

Lấy một hộp giấy cũ (hộp giày, hộp bánh). Mỗi tuần, em viết lên một mẩu giấy nhỏ một điều em cảm ơn người bạn thân, hoặc một kỷ niệm vui với bạn trong tuần: "Thứ Ba cậu chia tớ nửa cái bánh mì", "Cậu giảng tớ bài phân số". Bỏ vào hộp. Cuối học kỳ, mở hộp ra đọc cùng bạn, hoặc chép vài mẩu vào một tấm thiệp tặng bạn.

Việc này giúp em nhận ra tình bạn được làm từ những gì: hầu hết là những việc nhỏ. Nó cũng là món quà mà bạn em sẽ giữ rất lâu. Ở lớp, cô chủ nhiệm có thể biến nó thành hoạt động chung: mỗi bạn viết một điều tốt về bạn ngồi cạnh.

Dành cho bố mẹ

Bố mẹ giúp con giữ bạn bằng việc tạo cơ hội gặp: cho con mời bạn về nhà làm bài, đưa đón hai bạn cùng nhau đến câu lạc bộ. Khi con kể chuyện bạn, hãy nghe nhiều hơn phán xét. Nếu bố mẹ chê bạn của con ngay, lần sau con sẽ không kể nữa. Chỉ can thiệp rõ ràng khi thấy dấu hiệu con bị kiểm soát, bắt nạt hoặc bị rủ làm việc nguy hiểm.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao để giữ một tình bạn lâu dài khi còn đi học?

Gặp nhau đều đặn, giữ lời hứa, giữ chuyện riêng của bạn và có mặt khi bạn buồn. Những việc nhỏ lặp lại quan trọng hơn một món quà lớn. Khi giận nhau thì chủ động làm lành sớm.

Có ít bạn thân có sao không?

Không sao cả. Hầu hết mọi người chỉ có một vòng nhỏ vài người thật thân, vì tình bạn sâu cần nhiều thời gian. Có một hai người bạn tin được quý hơn nhiều người quen sơ.

Bạn thân có bạn mới, mình thấy ghen thì làm sao?

Cảm giác đó rất bình thường. Thay vì giận dỗi, hãy làm quen luôn với bạn mới của bạn mình. Bạn có thêm bạn không có nghĩa là bạn bớt quý em.

Bạn kể bí mật nguy hiểm thì có nên giữ không?

Không. Nếu bí mật cho thấy bạn đang bị làm hại hoặc định làm hại bản thân, hãy kể với một người lớn tin cậy như bố mẹ, thầy cô. Em cũng có thể gọi Tổng đài 111. Làm vậy là bảo vệ bạn chứ không phải phản bội.

Chuyển cấp khác lớp thì tình bạn có mất không?

Không nhất thiết. Nhiều tình bạn vẫn giữ được dù gặp ít hơn, chỉ cần thỉnh thoảng hỏi han và hẹn gặp. Có tình bạn nhạt dần thành quen biết, điều đó cũng bình thường và không phải lỗi của ai.