Lễ bế giảng và sổ lưu bút: khép năm học, viết lưu bút cho bạn

Lễ bế giảng là buổi lễ khép lại năm học, thường diễn ra vào cuối tháng 5, trước kỳ nghỉ hè. Với học sinh lớp 5 và lớp 9, đây còn là buổi chia tay mái trường để lên cấp học mới. Cùng với lễ bế giảng là những tục rất riêng của tuổi học trò: viết lưu bút, ép hoa phượng, chụp ảnh lớp. Bài này kể buổi lễ diễn ra thế nào, lưu bút có từ đâu, và cách viết một trang lưu bút mà nhiều năm sau đọc lại vẫn thấy ấm.

Bế giảng và tổng kết năm học

"Bế giảng" nghĩa là đóng lại việc giảng dạy, ngược với "khai giảng". Nhiều trường gọi buổi lễ này là lễ tổng kết năm học. Theo khung kế hoạch thời gian năm học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành hằng năm, năm học ở phổ thông thường kết thúc vào cuối tháng 5. Ngày cụ thể do từng địa phương, từng trường quyết định, phụ huynh xem thông báo của nhà trường.

Một buổi lễ thường gồm

1. Chào cờ, hát Quốc ca.
2. Báo cáo tổng kết năm học: những việc trường đã làm, những phong trào nổi bật.
3. Khen thưởng học sinh, tập thể lớp theo quy định đánh giá hiện hành.
4. Chia tay học sinh cuối cấp: lớp 5 ở tiểu học, lớp 9 ở THCS. Đại diện học sinh phát biểu, các em lớp dưới tặng hoa.
5. Văn nghệ, có nơi thêm hoạt động riêng cho học sinh cuối cấp.
6. Dặn dò an toàn trong kỳ nghỉ hè: phòng đuối nước, an toàn giao thông, sinh hoạt hè ở địa phương.

Phần dặn dò cuối nghe có vẻ quen, nhưng quan trọng. Mùa hè là lúc trẻ em ít được người lớn trông hơn trong năm học, và đuối nước là một trong những tai nạn nghiêm trọng nhất với trẻ em Việt Nam vào mùa này.

Mùa phượng, mùa ve

Cuối tháng 5 cũng là lúc hoa phượng nở đỏ sân trường và ve kêu ran trên cành. Hai hình ảnh này đã thành biểu tượng của mùa chia tay học trò trong thơ, nhạc Việt Nam.

Cây phượng vĩ có quê gốc ở đảo Madagascar, ngoài khơi châu Phi. Cây được trồng nhiều ở các nước nhiệt đới để lấy bóng mát, và được cho là đưa vào Việt Nam khoảng cuối thế kỷ 19. Hải Phòng được gọi là "thành phố hoa phượng đỏ" vì phượng trồng khắp các con phố. Phượng nở rộ vào đầu mùa hè, đúng lúc năm học kết thúc, nên mới gắn chặt với tuổi học trò.

Tiếng ve là tiếng ve đực "hát" để gọi bạn, bằng một bộ phận như chiếc màng rung ở hai bên bụng. Ve sống rất lâu dưới đất ở dạng ấu trùng, chỉ chui lên mặt đất, lột xác và kêu trong một thời gian ngắn của mùa hè. Thế nên tiếng ve gần như trùng với mùa thi, mùa chia tay.

Lưu bút có từ đâu

Ở châu Âu từ thế kỷ 16, sinh viên các trường đại học ở Đức có thói quen mang theo một cuốn sổ nhỏ, nhờ thầy và bạn viết vài dòng, ký tên, có khi vẽ một hình nhỏ. Cuốn sổ này được gọi bằng tiếng La-tinh là album amicorum, nghĩa là "sổ của bạn bè". Nhiều cuốn sổ như vậy đến nay còn được giữ trong các thư viện, là nguồn tư liệu quý cho người nghiên cứu lịch sử.

Ở Việt Nam, sổ lưu bút đã là kỷ vật của nhiều thế hệ học sinh. Những cuốn lưu bút cũ thường có thơ chép tay, hình vẽ, cánh hoa phượng ép khô, đôi khi là ảnh thẻ nhỏ dán vào. Ngày nay, bên cạnh sổ giấy, nhiều lớp còn làm kỷ yếu, video chia tay, hay một tấm ảnh chung có chữ ký của cả lớp.

Viết một trang lưu bút đáng nhớ

Một trang lưu bút nhạt thường là chép một bài thơ có sẵn, thêm câu "Chúc bạn học giỏi, mãi là bạn tốt của tớ". Một trang lưu bút mà mười năm sau người nhận vẫn giữ thường có ba thứ:

Phần	Viết gì	Ví dụ
Một kỷ niệm chung	Một lần cụ thể hai đứa cùng trải qua	"Hôm đi tham quan, cậu chia cho tớ nửa ổ bánh mì vì tớ quên mang đồ ăn."
Một điều thật về bạn	Điều em quý ở bạn, nói rõ ràng	"Cậu là người duy nhất trong lớp không bao giờ cười khi có bạn trả lời sai."
Một lời chúc riêng	Hợp với ước mơ hay sở thích của bạn	"Chúc cậu lên lớp 6 vào được đội bóng của trường như cậu muốn."

Vài điều nên tránh:

• Đùa làm bạn buồn: nhắc biệt danh bạn không thích, chuyện bạn từng xấu hổ. Trên giấy, lời đùa ở lại mãi.
• Viết về bạn khác trong lưu bút của một người.
• Viết vội cho xong: nếu chưa nghĩ ra, xin bạn mang sổ về, hẹn hôm sau trả.

An toàn khi để thông tin trong lưu bút

Lưu bút ngày xưa hay có trang ghi địa chỉ nhà, số điện thoại. Một cuốn sổ có thể bị bỏ quên trên xe, nên hỏi bố mẹ trước khi ghi địa chỉ, số điện thoại của mình. Với lưu bút trên mạng (nhóm lớp, trang kỷ niệm), chỉ đăng ảnh có mặt bạn khác khi bạn ấy đồng ý, và để chế độ chỉ lớp mình xem được.

Chia tay mà không mất bạn

Lên lớp 6 hay lên lớp 10, nhiều bạn thân sẽ học trường khác. Lúc chia tay ai cũng hứa "nhớ nhau mãi", nhưng sau vài tháng, bận lớp mới, bạn mới, liên lạc thưa dần. Đó là chuyện tự nhiên, không phải ai có lỗi.

Muốn giữ một tình bạn qua hai trường khác nhau, cần những việc nhỏ đều đặn hơn là lời hứa lớn: hẹn nhau một buổi gặp trong mỗi kỳ nghỉ, nhắn hỏi thăm ngày đầu đi học của nhau, đi chung một câu lạc bộ ngoài giờ. Bố mẹ có thể giúp bằng cách giữ liên lạc với bố mẹ của bạn con.

Thử làm: tự đóng một cuốn sổ lưu bút

Cần chuẩn bị: khoảng 10 tờ giấy A4 nhiều màu, hai tờ bìa cứng, một máy đục lỗ giấy hai lỗ, dây ruy băng hoặc dây len, bút màu, hồ dán.

1. Gấp đôi từng tờ A4 theo chiều ngang, được những trang cỡ A5.
2. Xếp chồng các tờ đã gấp, kẹp giữa hai tờ bìa cũng cắt cỡ A5.
3. Dùng máy đục lỗ đục hai lỗ dọc theo gáy. Nếu chồng giấy dày, đục từng ít tờ một rồi khớp lỗ lại.
4. Luồn dây ruy băng qua hai lỗ, thắt nơ. Muốn thêm trang thì mở nơ ra.
5. Trang trí bìa: tên em, tên lớp, năm học, một hình vẽ.
6. Trang đầu, tự viết một lá thư ngắn cho chính mình: "Năm học này mình đã..." Các trang sau để trống, chia mỗi trang một khung cho một bạn.
7. Ép một bông phượng: đặt cánh hoa giữa hai tờ giấy thấm, kẹp trong một cuốn sách dày, để khoảng một đến hai tuần cho khô, rồi dán vào trang cuối.

Cuốn sổ tự đóng có thêm một cái hay: mỗi trang là giấy rời, sau này em có thể thêm trang, sắp lại, kẹp thêm ảnh.

Câu hỏi thường gặp

Lễ bế giảng thường tổ chức vào lúc nào?

Lễ bế giảng, hay lễ tổng kết năm học, thường diễn ra vào cuối tháng 5, khi năm học phổ thông kết thúc theo khung kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ngày cụ thể do địa phương và nhà trường thông báo.

Bế giảng khác tổng kết năm học thế nào?

Hai cách gọi gần như chỉ cùng một buổi lễ khép lại năm học. "Bế giảng" nhấn vào việc kết thúc giảng dạy, "tổng kết" nhấn vào việc nhìn lại kết quả và khen thưởng. Mỗi trường dùng một cách gọi.

Lưu bút bắt nguồn từ đâu?

Từ thế kỷ 16, sinh viên các trường đại học ở Đức đã có sổ album amicorum, nghĩa là sổ của bạn bè, nhờ thầy và bạn viết vài dòng, ký tên. Ở Việt Nam, sổ lưu bút là kỷ vật quen thuộc của nhiều thế hệ học sinh, nhất là lúc chia tay cuối cấp.

Viết lưu bút cho bạn thế nào cho hay?

Viết một kỷ niệm cụ thể hai người cùng trải qua, một điều thật em quý ở bạn, và một lời chúc riêng hợp với ước mơ của bạn. Tránh đùa làm bạn buồn và tránh chép nguyên một bài thơ có sẵn mà không thêm lời của mình.

Vì sao hoa phượng gắn với tuổi học trò?

Phượng nở rộ vào đầu mùa hè, đúng lúc năm học kết thúc và học sinh chia tay nhau. Cây phượng trồng nhiều ở sân trường để lấy bóng mát, nên sắc đỏ của hoa cùng tiếng ve thành hình ảnh quen của mùa chia tay trong thơ, nhạc Việt Nam.