Đuối nước mùa hè: năm việc học sinh tự giữ mình và cách giúp bạn từ trên bờ

Đuối nước xảy ra nhanh và im lặng, thường ở những chỗ rất gần nhà: ao làng, khúc sông quen, hố nước ở công trình, bãi biển đông người. Để giữ an toàn, học sinh chỉ cần nhớ hai nhóm việc: chỉ xuống nước ở nơi có người lớn trông và đã được phép, và nếu thấy bạn bị đuối thì hô to, đưa vật dài hoặc ném vật nổi, không nhảy xuống cứu. Bài này giải thích vì sao, và cách tập ngay trên cạn.

Đuối nước không giống trên phim

Trên phim, người sắp chìm thường la hét, vẫy tay rối rít. Ngoài đời thường khác hẳn. Người đang đuối nước thật thường không kêu cứu được, vì miệng lúc chìm lúc nổi sát mặt nước, hơi thở dành hết để thở. Đầu hay ngửa ra sau, hai tay đập xuống nước theo chiều ngang như cố đẩy mình lên, người đứng thẳng trong nước mà không tiến được về phía nào. Toàn bộ chuyện ấy có khi chỉ kéo dài chừng một phút.

Điều này quan trọng vì hai lẽ. Thứ nhất, người lớn trông trẻ không thể chỉ nghe tiếng mà phải nhìn liên tục. Thứ hai, nếu bạn thấy một người bạn đứng yên trong nước, mặt ngửa, im lặng bất thường, hãy hỏi to "Cậu có sao không?". Không trả lời được là phải báo người lớn ngay.

Những con số cần biết, không phải để sợ

Theo báo cáo toàn cầu về phòng chống đuối nước mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố năm 2024, ước tính khoảng 300.000 người chết đuối trong năm 2021, và trẻ em là nhóm có tỉ lệ cao nhất. Ở Việt Nam, nhiều năm nay các báo cáo về công tác trẻ em thường nêu khoảng 2.000 trẻ tử vong vì đuối nước mỗi năm, dồn nhiều vào các tháng hè.

Con số lớn, nhưng điều đáng nói hơn là phần lớn các trường hợp có thể tránh được. Phần nhiều xảy ra khi trẻ đi bơi tự phát với bạn, không có người lớn, ở chỗ nước không ai kiểm tra. Đổi được những thói quen đó là bớt được rất nhiều rủi ro.

Chỗ nước nào nguy hiểm, vì sao

Nơi	Nguy hiểm ở đâu
Ao, hồ, đầm	Đáy bùn lún, dốc đột ngột; nước đục không thấy đáy, mép bờ trơn
Sông, suối	Dòng chảy mạnh hơn nhìn từ trên bờ; xoáy nước; nước lên nhanh sau mưa ở thượng nguồn
Hố công trình, hố lấy cát, ruộng sau mưa	Thành hố dựng đứng, không có chỗ bám; sâu hơn nhiều so với vẻ ngoài
Biển	Dòng rút (dòng nước chảy mạnh từ bờ ra khơi), sóng lớn, đáy dốc
Bể bơi	Chỗ sâu ngay cạnh chỗ nông; trơn trượt quanh thành bể
Bể chứa nước, giếng, lu, chum ở nhà	Nguy hiểm cho em nhỏ trong nhà, cần nắp đậy chắc

Một điều nhiều bạn không ngờ: biết bơi ở bể không có nghĩa là bơi được ở sông hay biển. Nước tự nhiên lạnh hơn, có dòng chảy, có sóng, không có thành bể để bám. Bơi giỏi ở bể vẫn có thể mệt rã người sau vài phút ở ngoài sông.

Gặp dòng rút ở biển

Dòng rút là một dải nước chảy mạnh từ bờ ra ngoài. Nhìn từ trên bờ, nó có thể là một khoảng nước phẳng lặng, ít sóng hơn hai bên, hơi đục hoặc có bọt trôi ra xa. Nếu bị cuốn vào, đừng cố bơi ngược thẳng về bờ, sẽ kiệt sức. Hãy thả nổi, giơ một tay lên ra hiệu, rồi bơi chếch song song với bờ cho tới khi thoát khỏi dải nước đó, sau đó mới bơi vào. Tắm biển thì chỉ tắm ở khu có cứu hộ, cạnh cờ cho phép, và trong giờ có người trực.

Năm việc tự giữ mình

1. Chỉ xuống nước khi có người lớn trông và đã được bố mẹ cho phép. Người lớn trông phải đang nhìn, không phải đang ngồi xem điện thoại hay ngủ.
2. Không đi bơi tự phát với nhóm bạn sau giờ học, kể cả ở chỗ "hôm trước tắm rồi". Mực nước và dòng chảy đổi theo từng trận mưa.
3. Mặc áo phao đúng cỡ mỗi khi đi đò, đi thuyền, kể cả quãng sông ngắn trên đường đi học ở vùng sông nước. Áo phao phải cài hết khoá, kéo lên không tuột qua cằm.
4. Không nhảy, lặn đầu xuống chỗ nước chưa biết độ sâu. Đáy nông, đá ngầm có thể gây chấn thương cổ rất nặng.
5. Ra khỏi nước khi thấy mệt, lạnh run, chuột rút. Đừng cố thêm "một vòng nữa".

Học bơi là việc rất nên làm, nhiều trường và địa phương có lớp dạy bơi an toàn mùa hè. Nhưng học bơi là để thêm một lớp bảo vệ, không phải để bỏ đi những quy tắc trên.

Kỹ năng thả nổi

Nếu lỡ rơi xuống nước, kỹ năng quý nhất không phải bơi nhanh mà là nổi được lâu. Nằm ngửa, ngả đầu ra sau cho tai chìm trong nước, mặt hướng lên trời, dang rộng tay chân, thở đều. Phổi có không khí giúp người nổi. Giãy giụa làm mất sức và chìm nhanh hơn. Nổi được thì có thời gian chờ người tới cứu. Kỹ năng này phải được người hướng dẫn dạy và tập ở bể, có người lớn đứng ngay cạnh.

Thấy bạn bị đuối: hô, với, ném, không nhảy

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Rất nhiều vụ việc thương tâm xảy ra khi một bạn nhảy xuống cứu bạn khác, rồi cả hai cùng chìm. Người đang đuối nước hoảng loạn sẽ bám chặt và đè lên bất cứ ai tới gần, kể cả người lớn bơi giỏi cũng khó thoát. Cứu bằng cách xuống nước là việc của người đã được huấn luyện cứu hộ.

1. Hô to gọi người lớn: "Cứu với, có người đuối nước!". Chỉ cho người khác thấy chỗ bạn đang ở. Nếu có điện thoại, gọi hoặc nhờ người gọi 115 và 114.
2. Với: nằm sấp hoặc ngồi thấp trên bờ cho chắc, đưa một vật dài cho bạn bám: cành cây, sào tre, cán chổi, dây, khăn, áo nối lại. Đừng đưa tay, vì có thể bị kéo xuống.
3. Ném: nếu bạn ở xa, ném một vật nổi về phía bạn: phao, can nhựa rỗng đậy nắp, chai nước to rỗng, quả bóng, tấm xốp.
4. Không nhảy xuống, kể cả khi bạn là người bơi giỏi nhất nhóm.

Khi người lớn đã đưa được bạn lên bờ, việc sơ cứu do người lớn làm và nhân viên y tế tiếp nhận. Học sinh giúp bằng cách gọi người, chỉ đường cho xe cấp cứu, giữ cho các em nhỏ khác tránh xa mép nước.

Thử làm: phao ném từ chai nhựa và tập ném trên cạn

Làm ở sân nhà hoặc sân trường, hoàn toàn trên cạn, không cần tới nước.

1. Lấy hai chai nhựa 1,5 lít rỗng, vặn chặt nắp. Nhờ người lớn buộc hai chai vào một đoạn dây dù dài khoảng 8 đến 10 mét.
2. Đặt một chiếc vòng hoặc một cái chậu trên sân, cách mình khoảng 5 mét, coi như chỗ bạn đang bị đuối.
3. Đứng thấp người, một tay giữ chặt đầu dây, tay kia ném chai sao cho chai rơi vượt qua cái vòng một chút, để dây nằm ngang ngay chỗ "người bị đuối" với được.
4. Kéo dây từ từ về phía mình. Tập năm lần, rồi lùi ra 7 mét.
5. Thử cách "với": nằm sấp trên sân, đưa cán chổi ra, nhờ một bạn nắm đầu kia kéo nhẹ. Cảm nhận xem vì sao phải nằm thấp thì mới không bị kéo đi.

Ném thử xong, thử nghĩ: ở bờ ao gần nhà, bờ sông nơi mình hay qua, có sẵn vật gì có thể dùng để với hoặc ném không? Kể với bố mẹ.

Câu hỏi thường gặp

Thấy bạn đuối nước có nên nhảy xuống cứu không?

Không. Người đang đuối nước hoảng loạn sẽ bám chặt và kéo người cứu chìm theo. Hãy hô to gọi người lớn, đưa vật dài cho bạn bám hoặc ném vật nổi như can rỗng, chai nhựa, và nhờ gọi 115. Xuống nước cứu là việc của người đã được huấn luyện.

Làm sao nhận ra một người đang đuối nước?

Người đuối nước thật thường không kêu cứu được, miệng sát mặt nước, đầu ngửa ra sau, hai tay đập xuống nước, người đứng thẳng mà không tiến về đâu. Nếu thấy một bạn im lặng bất thường trong nước, hãy hỏi to và báo người lớn ngay.

Biết bơi rồi có cần áo phao khi đi đò không?

Có. Nước sông lạnh, có dòng chảy, và người rơi xuống nước bất ngờ thường bị sặc, hoảng. Áo phao đúng cỡ, cài hết khoá giữ người nổi ngay cả khi mệt hay bị thương.

Bị dòng rút cuốn ra xa bờ thì làm gì?

Đừng bơi ngược thẳng vào bờ vì sẽ kiệt sức. Thả nổi, giơ tay ra hiệu, rồi bơi song song với bờ cho tới khi ra khỏi dòng nước đang kéo, sau đó mới bơi chếch vào. Chỉ tắm biển ở khu có cứu hộ.

Vì sao trẻ hay bị đuối nước vào mùa hè?

Mùa hè học sinh nghỉ học, có nhiều thời gian rảnh, trời nóng nên hay rủ nhau đi tắm ao, sông, hồ mà không có người lớn đi cùng. Mưa mùa hè cũng làm nước sông suối lên nhanh và chảy xiết hơn thường ngày.