Sữa học đường là gì và học sinh uống sữa ở trường thế nào cho đúng

Sữa học đường là những hộp sữa nhỏ được phát cho học sinh uống ngay tại trường, vài buổi mỗi tuần, nhằm bổ sung đạm, canxi và vitamin cho trẻ đang lớn. Ở Việt Nam, Chương trình Sữa học đường được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2016, ban đầu dành cho trẻ mẫu giáo và học sinh tiểu học; cách làm, đối tượng và mức đóng góp mỗi nơi một khác. Uống sữa là bữa phụ, không thay bữa chính, và bạn nào uống sữa bị đau bụng hay dị ứng thì cần hỏi bác sĩ.

Vì sao lại có sữa ở trường

Tuổi tiểu học và THCS là lúc cơ thể lớn nhanh. Trong vài năm dậy thì, nhiều bạn cao thêm hàng chục xăng-ti-mét. Xương dài ra và chắc lên cần rất nhiều canxi, đạm và vitamin D. Các nhà khoa học cho biết phần lớn khối xương của một người được tích luỹ trong những năm thiếu niên; xương "dự trữ" tốt từ nhỏ thì về già đỡ loãng xương.

Sữa là nguồn canxi và đạm dễ dùng: không cần nấu, không cần bát đũa, uống trong vài phút. Vì vậy nhiều nước đưa sữa vào trường học từ lâu. Ở Nhật Bản, hộp sữa có mặt gần như mọi ngày trong bữa trưa ở trường tiểu học và THCS.

Ở Việt Nam, Chương trình Sữa học đường cấp quốc gia được phê duyệt năm 2016 với mục tiêu cải thiện dinh dưỡng và góp phần nâng cao tầm vóc trẻ em. Mỗi tỉnh, thành phố triển khai theo kế hoạch riêng: có nơi làm ở cả mẫu giáo và tiểu học, có nơi mở rộng thêm, có nơi tạm dừng rồi làm lại. Theo quy định hiện hành, phụ huynh nên hỏi nhà trường để biết trường con có tham gia không, loại sữa nào, uống mấy buổi một tuần và gia đình đóng góp bao nhiêu.

Trong một hộp sữa có gì

Lật mặt hộp sữa, tìm bảng "Thành phần dinh dưỡng". Các con số chính thường là:

Chất	Vai trò	Ghi chú khi đọc nhãn
Đạm (protein)	Xây cơ, xương, da, tóc	Sữa bò tươi thường có khoảng 3 gam đạm trong 100 ml
Canxi	Làm xương và răng chắc	Sữa bò thường có khoảng 100–120 mg canxi trong 100 ml
Chất béo	Cho năng lượng, giúp hấp thu vitamin A, D	Sữa nguyên kem nhiều hơn sữa ít béo
Đường	Cho năng lượng	Sữa nào cũng có đường lactose tự nhiên; sữa "có đường" được thêm đường kính
Vitamin D, A	Giúp hấp thu canxi, tốt cho mắt	Nhiều loại sữa được bổ sung thêm

Để hình dung: Viện Y học Hoa Kỳ khuyến nghị trẻ 9–18 tuổi cần khoảng 1.300 mg canxi mỗi ngày. Một hộp sữa bò 180–200 ml cung cấp khoảng một phần năm đến một phần tư lượng đó. Phần còn lại đến từ sữa chua, phô mai, đậu phụ, tôm cua cá nhỏ ăn cả xương, rau lá xanh đậm. Sữa là một nguồn tốt, nhưng không phải nguồn duy nhất.

Sữa có đường hay không đường

Đây là câu hỏi phụ huynh hay thắc mắc. Sữa nào cũng có vị hơi ngọt nhờ đường lactose tự nhiên. Sữa "có đường" được thêm đường kính để dễ uống hơn. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị hạn chế đường thêm vào, nên sữa không đường hoặc ít đường là lựa chọn tốt hơn cho việc uống hằng ngày.

Nếu con quen uống sữa có đường, có thể chuyển dần: ít đường trước, rồi không đường. Sữa có hương vị như dâu, sô-cô-la thường có thêm đường nhiều hơn; đọc nhãn sẽ thấy số gam đường khác nhau giữa các loại.

Uống sữa ở trường thế nào cho đúng

1. Xem hộp trước khi uống. Hộp phồng căng, móp méo, rò rỉ hoặc đã quá hạn sử dụng thì không uống, báo cô giáo.
2. Lắc nhẹ để sữa đều, cắm ống hút vào đúng lỗ, tránh bóp hộp làm sữa phun ra.
3. Uống từ từ, không uống vội khi vừa chạy nhảy xong và đang thở dốc.
4. Uống hết trong một lần. Hộp sữa đã mở để trong ngăn bàn cả buổi trời nóng dễ hỏng, không nên uống tiếp.
5. Không uống khi bụng đang rất no sau bữa trưa nếu thấy khó chịu; có thể uống vào giờ ra chơi giữa buổi.
6. Bóp dẹt vỏ hộp và bỏ vào đúng thùng mà lớp quy định. Nhiều trường gom vỏ hộp để tái chế.

Sữa tiệt trùng (loại để ngoài nhiệt độ phòng được khi chưa mở) và sữa thanh trùng (loại phải giữ lạnh) bảo quản khác nhau. Sữa phát ở trường thường là sữa tiệt trùng hộp giấy nhiều lớp. Sau khi mở hộp thì loại nào cũng nên uống ngay.

Khi uống sữa không hợp

Không phải ai uống sữa cũng thấy dễ chịu.

• Kém dung nạp lactose: cơ thể khó tiêu hoá đường lactose trong sữa, uống vào bị đầy bụng, sôi bụng, tiêu chảy. Tình trạng này khá thường gặp ở người châu Á, nhất là khi lớn dần.
• Dị ứng đạm sữa bò: khác với kém dung nạp lactose, đây là phản ứng của hệ miễn dịch, có thể gây nổi mẩn, nôn, khó thở. Thường gặp ở trẻ nhỏ, một số trẻ lớn vẫn còn.

Cả hai trường hợp đều cần bác sĩ khám để biết chắc là gì và nên thay bằng gì. Bố mẹ nên báo với nhà trường để con không phải uống sữa ở lớp. Bạn nào không uống sữa vẫn có thể có đủ canxi từ các thực phẩm khác theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Không ai nên trêu chọc bạn không uống sữa.

Sữa không phải "thần dược"

Quảng cáo đôi khi làm người ta tưởng uống nhiều sữa là sẽ cao vượt trội. Thực tế, chiều cao phụ thuộc vào nhiều yếu tố: gen di truyền từ bố mẹ, dinh dưỡng chung của cả bữa ăn chứ không riêng sữa, giấc ngủ đủ, vận động đều đặn và sức khoẻ nói chung. Uống quá nhiều sữa mà bỏ bữa chính cũng không tốt, vì sữa no bụng nhưng thiếu sắt và chất xơ.

Vì vậy: sữa là một phần của bữa ăn cân đối, cùng với cơm, thịt cá, rau quả, cộng thêm ngủ đủ và chạy nhảy ngoài trời. Ánh nắng buổi sáng còn giúp da tạo ra vitamin D, thứ cơ thể cần để dùng được canxi.

Thử làm: so sánh ba hộp sữa

Hoạt động ở nhà hoặc ở lớp, khoảng 20 phút.

1. Chuẩn bị ba loại sữa khác nhau, ví dụ sữa tươi không đường, sữa có đường, sữa hương dâu hoặc sô-cô-la. Có thể dùng vỏ hộp đã uống, chỉ cần còn nhãn.
2. Kẻ bảng: tên sữa, dung tích hộp, đạm (gam), canxi (mg), đường (gam).
3. Đọc bảng thành phần dinh dưỡng và điền. Chú ý nhãn ghi theo 100 ml hay theo cả hộp; nếu theo 100 ml, nhân lên cho đúng cả hộp.
4. So sánh: loại nào nhiều đường nhất? Canxi giữa các loại có khác nhau nhiều không?
5. Rửa sạch vỏ hộp đã uống, phơi khô, bóp dẹt và gom lại một chỗ. Hỏi nhà trường hoặc điểm thu gom gần nhà xem có nhận vỏ hộp giấy để tái chế không.

Kết quả thường làm cả nhà ngạc nhiên: canxi gần như ngang nhau, còn đường thì chênh nhau khá nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Sữa học đường là gì?

Là chương trình cho học sinh uống sữa ngay tại trường vài buổi mỗi tuần để bổ sung đạm, canxi và vitamin. Ở Việt Nam, Chương trình Sữa học đường được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2016, mỗi địa phương triển khai theo kế hoạch riêng. Phụ huynh nên hỏi nhà trường để biết chi tiết.

Học sinh THCS có được uống sữa học đường không?

Chương trình ban đầu hướng tới trẻ mẫu giáo và học sinh tiểu học. Việc mở rộng sang THCS tuỳ từng địa phương và từng trường. Phụ huynh hỏi nhà trường để biết trường con có tham gia không.

Nên cho con uống sữa có đường hay không đường?

Sữa không đường hoặc ít đường tốt hơn cho việc uống hằng ngày vì giảm đường thêm vào, đúng khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới. Nếu con đã quen sữa có đường, có thể chuyển dần sang ít đường rồi không đường.

Uống sữa bị đau bụng, tiêu chảy là sao?

Có thể do kém dung nạp lactose, tức cơ thể khó tiêu hoá đường trong sữa, hoặc do nguyên nhân khác như dị ứng đạm sữa. Cần đưa con đi khám để bác sĩ xác định và hướng dẫn thay thế. Hãy báo nhà trường để con không phải uống sữa ở lớp.

Uống nhiều sữa có cao hơn không?

Chiều cao phụ thuộc vào di truyền, dinh dưỡng chung, giấc ngủ, vận động và sức khoẻ. Sữa là một nguồn canxi và đạm tốt, nhưng uống thật nhiều sữa mà bỏ bữa chính không giúp cao hơn và có thể làm thiếu chất khác.