Mang cơm hộp đi học an toàn: nấu, đóng hộp và giữ đồ ăn đến trưa

Mang cơm hộp đi học an toàn cần giữ được hai điều: đồ ăn nấu chín kỹ và không nằm quá lâu ở nhiệt độ ấm, khoảng từ 5 °C đến 60 °C, nơi vi khuẩn sinh sôi nhanh nhất. Cách làm đơn giản là nấu chín, để nguội nhanh rồi cất tủ lạnh nếu nấu từ tối, sáng hâm thật nóng, cho vào hộp giữ nhiệt hoặc túi giữ lạnh, và ăn trong buổi trưa. Chọn món khô ráo, ít nước sốt, tránh món sống hoặc tái.

Vì sao cơm hộp dễ hỏng hơn cơm ở nhà

Ở nhà, cơm vừa nấu xong là ăn ngay khi còn nóng. Cơm hộp thì khác: nấu lúc sáng sớm hoặc tối hôm trước, nằm trong cặp hay trong ngăn bàn suốt bốn năm tiếng, nhiều hôm trời nóng 35 °C. Trong khoảng thời gian đó, nếu hộp cơm ở nhiệt độ ấm, vi khuẩn có thể tăng lên rất nhanh. Một số loại còn tạo ra độc tố mà hâm lại cũng không phá được hết.

Cơm nguội để lâu ngoài trời là ví dụ hay được nhắc đến. Gạo có thể mang bào tử của một loại vi khuẩn chịu nhiệt; nấu chín không giết được hết bào tử. Nếu cơm để ấm nhiều giờ, bào tử nảy mầm, vi khuẩn sinh sôi và có thể gây nôn, đau bụng. Đây là lý do cơm thừa nên được làm nguội nhanh và cất tủ lạnh, chứ không để cả đêm trong nồi.

Năm chìa khoá an toàn thực phẩm

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tóm tắt cách giữ đồ ăn an toàn thành năm điều, gọi là "Năm chìa khoá để thực phẩm an toàn hơn". Áp vào hộp cơm đi học:

Chìa khoá	Với hộp cơm nghĩa là
1. Giữ sạch	Rửa tay trước khi nấu và xếp hộp; hộp, nắp, gioăng cao su rửa sạch và khô mỗi ngày
2. Để riêng sống và chín	Dao thớt thái thịt sống không dùng để thái rau sống hay đồ đã chín mà chưa rửa
3. Nấu chín kỹ	Thịt, cá, trứng chín hẳn; không mang món tái, trứng lòng đào, hải sản sống
4. Giữ ở nhiệt độ an toàn	Đồ chín không để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ; đồ nóng giữ trên 60 °C, đồ lạnh giữ dưới 5 °C
5. Dùng nước và nguyên liệu an toàn	Thực phẩm tươi, rõ nguồn gốc, còn hạn; rau quả rửa bằng nước sạch

Chìa khoá thứ tư là chỗ hộp cơm đi học hay gặp khó nhất, vì từ sáng đến trưa thường dài hơn 2 giờ. Vì vậy cần hộp giữ nhiệt hoặc túi giữ lạnh, hoặc trường có tủ lạnh, lò hâm cho học sinh dùng.

Hai cách giữ hộp cơm đến trưa

Cách 1: giữ nóng

1. Buổi sáng hâm đồ ăn thật nóng, nóng đều đến giữa, bốc hơi.
2. Đổ nước sôi vào hộp giữ nhiệt, đậy nắp vài phút cho hộp ấm lên, rồi đổ nước đi.
3. Cho đồ ăn còn nóng vào, đậy kín ngay.
4. Không mở nắp cho đến lúc ăn. Mỗi lần mở là nhiệt thoát ra.

Hộp giữ nhiệt tốt có thể giữ đồ ăn nóng vài tiếng, nhưng mỗi loại một khác. Thử ở nhà trước: sáng cho vào, trưa mở ra xem còn nóng không.

Cách 2: giữ lạnh

1. Đồ ăn đã nấu chín, để nguội nhanh rồi cất tủ lạnh từ tối hôm trước.
2. Sáng cho vào hộp, đặt trong túi giữ lạnh kèm một hai túi đá gel đã đông.
3. Đến trường, cất vào tủ lạnh nếu trường có. Trưa hâm nóng kỹ bằng lò hâm của trường nếu có, hoặc ăn những món ăn nguội được như cơm nắm, bánh mì kẹp, trái cây.

Không nên mang hộp cơm vừa nóng vừa để trong túi ấm thường, nằm trong cặp nhiều giờ. Đó chính là khoảng nhiệt độ vi khuẩn thích nhất.

Nấu từ tối hôm trước cho đúng

Nhiều gia đình nấu dư bữa tối để mai mang đi. Cách này tiện, chỉ cần làm đúng:

• Chia phần ngay khi vừa nấu xong, trước khi cả nhà ăn. Không gắp từ đĩa đã có đũa của nhiều người.
• Làm nguội nhanh: chia ra hộp nông, mở nắp cho hơi thoát, để nơi thoáng. Cất vào tủ lạnh trong khoảng 1–2 giờ sau khi nấu, không để qua đêm ngoài bếp.
• Hâm lại một lần, nóng đều. Không hâm đi hâm lại nhiều lần.
• Đồ đã mang đi học mà không ăn hết thì bỏ phần thừa, không mang về cất tủ lạnh để mai ăn tiếp.

Món hợp và không hợp với hộp cơm

Hợp	Nên tránh
Thịt rim, thịt kho khô, gà luộc, cá chiên chín kỹ, trứng luộc chín, đậu phụ sốt	Trứng lòng đào, thịt bò tái, hải sản sống, gỏi
Rau luộc, rau xào để ráo nước	Rau sống chưa rửa kỹ, salad trộn sốt mayonnaise
Cơm, cơm nắm, xôi, bánh mì, mì xào	Món nhiều nước sốt dễ đổ, dễ chua
Trái cây nguyên quả có vỏ: chuối, quýt, táo	Trái cây đã cắt từ tối hôm trước để ngoài tủ lạnh

Canh có thể mang trong bình giữ nhiệt riêng, đổ thật nóng vào buổi sáng.

Chọn hộp và giữ hộp sạch

• Chất liệu: inox, thuỷ tinh chịu nhiệt có vỏ bọc, hoặc nhựa có ghi rõ dùng cho thực phẩm. Chỉ cho vào lò vi sóng loại hộp có ghi "dùng được với lò vi sóng"; hộp inox thì tuyệt đối không cho vào lò vi sóng.
• Nhiều ngăn để món khô không bị nước canh, nước sốt làm nhũn.
• Nắp kín, có gioăng. Tháo gioăng ra rửa mỗi ngày, chỗ này dễ đọng thức ăn và mốc.
• Thìa đũa riêng trong túi hoặc hộp nhỏ, không để lẫn trong cặp với sách vở.
• Hộp có mùi chua hoặc vết mốc không tẩy được thì nên thay.

Khi đồ ăn có dấu hiệu lạ

Mở hộp ra thấy mùi chua, vị lạ, nhớt, sủi bọt, hoặc đồ ăn nguội ngắt trong khi lẽ ra phải nóng mà đã để rất lâu thì đừng ăn. Mua đồ ăn khác hoặc báo thầy cô. Tiếc một bữa còn hơn đau bụng cả buổi chiều.

Nếu sau khi ăn bị nôn, đau bụng dữ dội, tiêu chảy nhiều lần, sốt, hãy báo ngay thầy cô và phòng y tế trường. Bố mẹ đưa con đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng. Bạn có dị ứng thực phẩm nên dán nhãn tên lên hộp và không đổi đồ ăn với bạn.

Thử làm: đo nhiệt độ hộp cơm

Một thí nghiệm cho ngày cuối tuần, làm cùng bố mẹ. Cần một chiếc nhiệt kế thực phẩm (loại que cắm, dùng trong bếp) và hai cái hộp: một hộp giữ nhiệt, một hộp thường.

1. Lúc 7 giờ sáng, hâm nóng một ít cơm và thức ăn. Chia đều vào hai hộp. Bố mẹ đo nhiệt độ ban đầu của cả hai.
2. Đậy kín, đặt cả hai hộp vào một cái cặp hoặc túi vải, để ở chỗ ấm như phòng khách.
3. Lúc 9 giờ, 10 giờ 30 và 11 giờ 30, mở nhanh từng hộp, cắm nhiệt kế vào giữa phần cơm, ghi lại nhiệt độ, đậy lại ngay.
4. Vẽ hai đường trên giấy kẻ ô: trục ngang là giờ, trục dọc là nhiệt độ. Kẻ thêm một vạch đỏ ở 60 °C và một vạch xanh ở 5 °C.
5. Xem: hộp nào rơi vào khoảng giữa hai vạch sớm hơn? Hộp giữ nhiệt nhà mình giữ được bao lâu?

Cơm trong thí nghiệm này đã qua nhiều giờ ở nhiệt độ ấm, nên không ăn nữa. Đây là phần "học phí" nhỏ để biết hộp cơm của mình đáng tin đến đâu.

Câu hỏi thường gặp

Cơm hộp để từ sáng đến trưa có an toàn không?

An toàn nếu đồ ăn được giữ nóng trên 60 °C bằng hộp giữ nhiệt tốt, hoặc giữ lạnh dưới 5 °C bằng túi giữ lạnh có đá gel hay tủ lạnh. Nếu để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, vi khuẩn có thể sinh sôi nhanh, nhất là khi trời nóng.

Nấu cơm từ tối hôm trước mang đi học được không?

Được, nếu chia phần ngay khi nấu xong, làm nguội nhanh và cất tủ lạnh trong khoảng 1–2 giờ. Sáng hôm sau hâm thật nóng một lần rồi cho vào hộp giữ nhiệt. Không để đồ ăn qua đêm ngoài bếp.

Món gì không nên mang trong cơm hộp?

Nên tránh món sống hoặc tái như trứng lòng đào, thịt bò tái, gỏi, hải sản sống, salad trộn mayonnaise, và món nhiều nước sốt. Món khô ráo, nấu chín kỹ như thịt rim, gà luộc, trứng luộc chín, rau xào ráo nước hợp hơn.

Hộp cơm inox có cho vào lò vi sóng được không?

Không. Kim loại không được cho vào lò vi sóng. Chỉ dùng hộp có ghi rõ "dùng được với lò vi sóng", và nên chuyển đồ ăn sang bát sứ hoặc thuỷ tinh chịu nhiệt khi hâm nếu không chắc.

Cơm hộp có mùi chua thì phải làm sao?

Không ăn. Mùi chua, nhớt, sủi bọt là dấu hiệu đồ ăn đã hỏng. Hãy mua đồ ăn khác hoặc báo thầy cô. Nếu đã lỡ ăn và bị nôn, đau bụng, tiêu chảy, cần báo phòng y tế trường và bố mẹ.