Học nhóm hiệu quả cho học sinh: giảng lại cho nhau thay vì chép bài

Học nhóm hiệu quả khi nhóm nhỏ (ba đến bốn bạn), có mục tiêu rõ cho từng buổi, và các bạn thay nhau giảng lại cho nhau thay vì chép bài của nhau. Một buổi học nhóm tốt kết thúc với việc mỗi bạn tự làm được điều trước đó chưa làm được. Bài này chỉ cách tổ chức một buổi như vậy cho học sinh lớp 4–9, ở lớp hoặc ở nhà một bạn trong nhóm.

Học nhóm khác làm bài nhóm thế nào

Hai việc này hay bị lẫn với nhau. Làm bài nhóm là cả nhóm tạo ra một sản phẩm chung: một bài thuyết trình, một mô hình, một tờ báo tường. Học nhóm là mỗi bạn đều cần hiểu bài, nhóm chỉ là cách để hiểu nhanh và chắc hơn. Bài này nói về học nhóm.

Học nhóm kém hiệu quả thường rơi vào một trong ba kiểu:

• Chép: một bạn làm, cả nhóm chép. Bài đủ, nhưng chỉ một người hiểu.
• Tán chuyện: gặp nhau vui, bài để sau.
• Ngồi cạnh mà học riêng: mỗi bạn làm bài của mình, không ai nói với ai.

Vì sao giảng cho bạn lại giúp chính mình

Khi giải thích một điều cho người khác, bạn phải sắp xếp lại ý theo thứ tự, tìm ví dụ, và ngay lúc đó phát hiện chỗ mình tưởng hiểu mà hoá ra chưa. Các nhà tâm lý học Logan Fiorella và Richard Mayer đã làm thí nghiệm (công bố năm 2013) cho thấy sinh viên học một bài rồi giảng lại cho người khác hiểu sâu hơn người chỉ học để tự làm bài kiểm tra. Có câu thường được truyền miệng là "dạy là cách học tốt nhất"; câu đó không có số liệu đi kèm, nhưng hướng đi thì được nhiều nghiên cứu ủng hộ.

Còn người nghe thì được giải thích bằng ngôn ngữ của bạn cùng tuổi, đôi khi dễ hiểu hơn cách người lớn nói, vì bạn giảng vừa mới vượt qua đúng chỗ khó đó.

Lớp học "ghép hình" của Elliot Aronson

Năm 1971, nhà tâm lý học Elliot Aronson cùng các sinh viên của ông thử một cách tổ chức lớp học ở thành phố Austin, bang Texas (Mỹ), gọi là "lớp học ghép hình" (jigsaw). Một bài học được chia thành nhiều mảnh. Mỗi học sinh trong nhóm phụ trách một mảnh, cùng các bạn phụ trách mảnh đó ở nhóm khác tìm hiểu kỹ, rồi quay về nhóm mình để giảng lại. Không ai có đủ bài nếu không nghe các bạn khác, nên ai cũng cần nhau.

Cách này đến nay vẫn được nhiều giáo viên trên thế giới dùng, và học sinh có thể tự áp dụng ở nhóm nhỏ:

1. Chia bài ôn thành 3–4 phần, ví dụ chương "Châu Á" chia thành địa hình, khí hậu, dân cư, kinh tế.
2. Mỗi bạn nhận một phần, có 15 phút tự đọc và chuẩn bị giảng trong 3–4 phút.
3. Lần lượt từng bạn giảng. Người nghe được hỏi ít nhất một câu.
4. Cuối buổi, mỗi bạn tự viết tóm tắt cả bốn phần mà không nhìn tài liệu.

Tổ chức một buổi học nhóm 60 phút

Thời gian	Việc	Mẹo
5 phút	Thống nhất mục tiêu buổi	Viết một câu: "Hôm nay cả nhóm làm được dạng toán chuyển động ngược chiều"
10 phút	Mỗi bạn tự làm thử 1–2 bài	Làm riêng trước, để biết mình vướng chỗ nào
20 phút	So kết quả, giảng cho nhau	Bạn làm đúng giảng lại; bạn sai nói mình đã nghĩ thế nào
5 phút	Nghỉ	Đứng dậy, uống nước
15 phút	Đố nhau	Mỗi bạn ra cho nhóm một câu hỏi tự nghĩ
5 phút	Chốt	Ghi các câu cả nhóm chưa giải được để hỏi thầy cô

Chia vai để không ai bị bỏ lại

• Người giữ giờ: nhắc chuyển phần đúng giờ.
• Người ghi: ghi câu hỏi chưa giải được.
• Người hỏi lại: sau mỗi lần giảng, hỏi "Bạn nào giảng lại được bằng lời mình không?".

Các vai đổi nhau mỗi buổi, để bạn trầm tính cũng có lúc dẫn dắt và bạn hay nói cũng có lúc lắng nghe.

Thử làm: buổi học nhóm "ai cũng giảng"

Làm với 3–4 bạn, ở lớp giờ sinh hoạt hoặc ở nhà một bạn (có bố mẹ biết và đồng ý).

1. Chọn một chương sắp kiểm tra của một môn.
2. Mỗi bạn chọn một phần, có 10 phút chuẩn bị, chỉ được ghi tối đa năm từ khoá lên một mẩu giấy.
3. Lần lượt giảng 3 phút, chỉ nhìn mẩu giấy.
4. Sau mỗi phần, một bạn khác giảng lại phần đó trong 1 phút.
5. Cuối buổi, mỗi bạn ghi lại: phần nào mình giảng thì mình phát hiện chỗ nào chưa chắc? Phần nào nghe bạn giảng thì dễ hiểu hơn đọc sách?

Không ai chấm ai, không ai "giảng hay nhất". Mục tiêu là mỗi người hiểu bài hơn lúc bắt đầu.

Những điều cần thống nhất trước

• Không chép bài của nhau. Có thể so đáp án, nhưng mỗi bạn tự viết lời giải của mình.
• Không chê. "Sai rồi" thay bằng "Mình làm khác, bạn xem thử bước này".
• Điện thoại úp vào một hộp trong suốt buổi, trừ khi cần tra cứu chung.
• Nhóm không quá đông. Từ năm bạn trở lên thường có người ngồi ngoài.
• Có hẹn giờ kết thúc rõ ràng và báo bố mẹ.

Khi nhóm có bạn học nhanh, bạn học chậm

Gần như nhóm nào cũng vậy, và đó không phải điều xấu. Bạn hiểu nhanh được lợi vì phải giảng lại; bạn cần thêm thời gian được nghe giải thích theo cách khác. Điều quan trọng là nhóm không biến thành "một người dạy, ba người nghe" mãi mãi: đổi phần, để mỗi bạn đều có một phần mình chuẩn bị kỹ và giảng.

Nếu một bạn thường xuyên bị bỏ ra ngoài hoặc bị nói nặng lời trong nhóm, cả nhóm nên nói thẳng với nhau, hoặc nhờ giáo viên chủ nhiệm giúp sắp xếp lại.

Học nhóm trực tuyến

Khi không gặp được nhau, học nhóm qua cuộc gọi video cũng làm được, với vài lưu ý: có bố mẹ biết, thời gian ngắn hơn (khoảng 30–40 phút), một bạn chia sẻ trang vở bằng cách chụp ảnh gửi vào nhóm, và không ghi hình người khác khi chưa được phép.

Câu hỏi thường gặp

Học nhóm có hiệu quả không?

Có, khi nhóm nhỏ, có mục tiêu rõ và các bạn giảng lại cho nhau. Giải thích cho người khác giúp chính người giảng hiểu sâu hơn, người nghe thì được giải thích theo cách gần gũi. Học nhóm kém hiệu quả khi biến thành chép bài hoặc tán chuyện.

Nhóm học bao nhiêu người là vừa?

Ba đến bốn bạn thường là vừa: đủ để có nhiều cách nghĩ, ít đủ để ai cũng được nói. Nhóm từ năm bạn trở lên dễ có người ngồi ngoài. Nếu đông, nên tách thành hai nhóm nhỏ.

Phương pháp ghép hình (jigsaw) là gì?

Đó là cách tổ chức học do nhà tâm lý học Elliot Aronson thử nghiệm năm 1971 ở Austin, Texas. Bài học chia thành nhiều phần, mỗi học sinh phụ trách một phần rồi giảng lại cho nhóm. Mỗi người cần các bạn khác để có đủ bài.

Học nhóm khác làm bài nhóm thế nào?

Làm bài nhóm là cả nhóm tạo ra một sản phẩm chung, như bài thuyết trình hay mô hình. Học nhóm là để mỗi bạn đều hiểu bài, nhóm chỉ là cách học. Khi học nhóm, mỗi bạn vẫn tự viết lời giải của mình.

Làm sao để học nhóm không thành buổi tán chuyện?

Viết mục tiêu buổi ngay từ đầu, chia thời gian rõ, có người giữ giờ, và để điện thoại vào một hộp chung. Có giờ nghỉ ngắn để nói chuyện, nhờ vậy phần học còn lại tập trung hơn. Hẹn giờ kết thúc và báo bố mẹ.